OMM Redaksiyası
AnewZ-nin məlumatına görə, Rusiya və Ukrayna nümayəndə heyətləri noyabrın 10-da Abu-Dabidə ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə danışıqların yeni mərhələsinə başlayıblar. ABŞ-ın xüsusi nümayəndəsi Cared Kuşner Vaşinqtonun Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin uyğun şərtlər daxilində sülh sazişinə hazır olduğuna inandığını deyib.
Danışıqların açılışında çıxış edən Kuşner bildirib ki, ABŞ nümayəndələri son iki ayda Putin və Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ilə geniş müzakirələr aparıblar. Onun sözlərinə görə, bu təmaslar əsas fikir ayrılıqlarını daraltmağa və mümkün kompromisləri müəyyənləşdirməyə kömək edib. Bununla belə, hər hansı saziş elan olunmayıb.
İki gün davam edəcək görüşlər fevraldan bəri ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə keçirilən ilk danışıqlardır. Görüşlərdə Rusiya prezidentinin köməkçisi Vladimir Medinski, Ukraynanın baş danışıqçısı Rustem Umerov və ABŞ-ın iki xüsusi nümayəndəsi iştirak edir. Ərazi mübahisələri, təhlükəsizlik zəmanətləri və Avropanın gələcək təhlükəsizliyi müharibənin başa çatmasına mane olan əsas məsələlər olaraq qalır.
ABŞ Putinin sülhə hazır olduğunu düşünür
Kuşner danışıqlar iştirakçılarına Avropa rəsmilərinin Putinin münaqişəni həqiqətən başa çatdırmaq istəyib-istəmədiyini dəfələrlə soruşduğunu deyib. Stiv Uitkoff və Rusiya prezidenti ilə apardığı müzakirələrə istinad edən Kuşner bildirib: “Stivlə onun dediklərindən belə nəticəyə gələ bilərik ki, uyğun şərtlər daxilində buna çox güclü şəkildə inanırıq”.
O, Moskvanın da Ukraynanın və Avropadakı tərəfdaşlarının razılaşma əldə etmək istəyib-istəmədiyi barədə oxşar suallar qaldırdığını qeyd edib. Bu, Vaşinqtonun Putinin niyyətlərinə dair qiymətləndirməsidir, Rusiya prezidentinin açıqladığı yeni öhdəlik deyil.
Kuşnerin sözlərinə görə, ABŞ rəsmiləri son iki ay ərzində hər iki tərəflə demək olar ki, gündəlik əlaqə saxlayıblar. “Fikir ayrılıqlarını, həll etməli olduğumuz məsələlər üzrə boşluqları həqiqətən müəyyənləşdirib daraltmışıq və düşünürəm ki, onları aradan qaldırmaq üçün yaxşı ideyalarımız var”, – deyə o bildirib.
O əlavə edib ki, müzakirə olunan bir sıra təkliflər Vaşinqton, Kiyev və Avropadakı tərəfdaşların iştirakı ilə aparılan məsləhətləşmələr nəticəsində hazırlanıb.
NATO-nun Avropadakı Müttəfiq Qüvvələrinin Ali Baş Komandanı, ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin generalı Aleksus Qrinkevic də Rusiya, Ukrayna və ABŞ arasında daha əvvəl hərbi səviyyədə aparılmış danışıqlarda irəliləyiş olduğunu vurğulayıb. “Üçtərəfli formatda hərbçilər arasında dialoqda əvvəllər mühüm irəliləyiş əldə etmişik”, – deyə o bildirib və yeni müzakirələrin davamlı sülhün əsasını qoyacağına ümid etdiyini söyləyib.
Ukrayna təhlükəsizlik zəmanətlərini önə çəkir
Ukraynanın baş danışıqçısı Rustem Umerov bildirib ki, Kiyev Zelenskidən müharibəni bitirmək üçün zəruri olan məsələləri müzakirə etmək mandatı alıb. “Prezident Zelenskidən xalqımızın müharibəni başa çatdırmaq üçün müzakirəsini gözlədiyi bütün məsələləri nəzərdən keçirmək mandatımız var”, – deyə Umerov açılış sessiyasında bildirib.
O, döyüşlərin yenidən başlamasının qarşısını alacaq razılaşmanın vacibliyini vurğulayıb: “Ukrayna üçün əsas məsələ təhlükəsizlik zəmanətləridir”.
Umerov üçtərəfli danışıqlardan əvvəl Ukrayna rəsmilərinin Avropa, NATO və Avropa İttifaqı nümayəndələri, eləcə də Kuşner və Uitkoffla ayrıca görüşdüyünü deyib. “Avropanın diplomatik prosesin iştirakçısı olmasını təmin etmək üçün əlimizdən gələni edirik”, – deyə o bildirib.
Avropa danışıqlarda iştirak etməyə çalışır
Danışıqlar zamanı Avropanın iştirakı hər hansı razılaşmanın daha geniş təhlükəsizlik nəticələri müzakirə edildikcə fikir ayrılığına səbəb olan məsələlərdən birinə çevrilib. Fransa Ukraynada davamlı sülh üçün Avropanın təhlükəsizliyi məsələsinin həllini və Avropa hökumətlərinin diplomatik prosesə cəlb olunmasını zəruri sayıb. Rusiya isə Ukrayna və ABŞ-la aparılan danışıqlarda Avropanın birbaşa iştirakına qarşı çıxıb.
Kuşner ABŞ-ın Abu-Dabi görüşündən əvvəlki iki ay ərzində də Avropadakı tərəfdaşlarla sıx işlədiyini bildirib. Onun fikrincə, danışıqlar yalnız döyüşlərin dayandırılması ilə məhdudlaşmamalı, Rusiya, Ukrayna və Avropa arasında daha geniş təhlükəsizlik münasibətlərinin qurulmasını da əhatə etməlidir.
Kuşner mövcud Avropa təhlükəsizlik institutları və sazişlərindən yararlanmaqla yanaşı, münaqişənin qarşısını ala bilməyən mexanizmləri də nəzərdən keçirməyin hədəfləndiyini deyib. “Reuters”in məlumatına görə, Rusiya nümayəndə heyətindəki bir mənbə Moskvanın danışıqlarda müharibədən sonrakı yeni Avropa təhlükəsizlik çərçivəsinin elementlərinin geniş müzakirə olunacağını gözlədiyini bildirib.
Uitkoff da çərşənbə axşamı bu məsələyə toxunaraq, müharibədən sonra mövcud Avropa təhlükəsizlik institutları və sazişlərinin üzərində yeni mexanizmlər qurulması ilə bağlı müzakirələrdən danışıb. Tərəflərin mövqeləri razılaşmanın Ukraynanın təhlükəsizlik tələblərini, Rusiyanın istəklərini və Avropa hökumətlərinin narahatlıqlarını eyni vaxtda qarşılayıb-qarşılaya bilməyəcəyi sualını açıq saxlayır.
Abu-Dabidə danışıqlar iki gün davam edəcək
Rusiya və Ukrayna rəsmiləri bir neçə ay ərzində fasilələrlə aparılan diplomatik təmaslardan sonra Birləşmiş Ərəb Əmirliklərində ABŞ vasitəçiliyi ilə iki günlük danışıqlara başlayıblar. Bu, fevraldan bəri iki tərəf arasında ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə keçirilən ilk görüşdür.
Danışıqlardan əvvəl Donald Tramp Vaşinqtonun münaqişəyə son qoyulmasına “çox güclü meyl” gördüyünü deyib və hər iki tərəfin döyüşməkdən yorulduğunu irəli sürüb. O, bu fikirləri ötən həftə Ağ Evdə Putinin nümayəndəsi ilə qapalı görüşdən sonra səsləndirib. Trampın daha əvvəl razılaşmanın yaxın olduğuna dair proqnozları isə sazişlə nəticələnməyib.
Yeni danışıqlar Vaşinqtonun diqqətinin aylarla İrandakı müharibəyə yönəlməsindən sonra diplomatik fəallığın yenidən artdığı bir vaxtda keçirilir. Rusiya və Ukrayna nümayəndə heyətləri mümkün sülh sazişinin əsasını təşkil edəcək ərazi və təhlükəsizlik məsələlərində kəskin fərqli mövqelərlə gəliblər.
Rusiya nümayəndə heyətinin rəhbəri Vladimir Medinski genişləndirilmiş danışıqların Rusiya və Ukrayna xalqlarının maraqları naminə sülhü irəli aparacağına ümid etdiyini bildirib. Onun açılış sessiyasındakı sözləri Moskvanın müzakirələri davam etdirməyə hazır olduğunu göstərib, lakin Rusiya nümayəndə heyəti ərazi tələblərində dəyişiklik elan etməyib.
Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri nümayəndə heyətlərini qəbul edib və münaqişənin diplomatik yolla həlli səylərini dəstəklədiyini bir daha bildirib. Əmirliklərin nümayəndəsi ölkəsinin danışıqlara ev sahibliyi etməsinə göstərilən etimada görə iştirakçı hökumətlərə təşəkkür edib, Vaşinqtonun vasitəçilik səylərini yüksək qiymətləndirib. BƏƏ daha əvvəl də tərəflərin iştirakı ilə, o cümlədən Kuşnerin istinad etdiyi fevral görüşündə danışıqlara ev sahibliyi edib.
Danışıqların noyabrın 11-də, çərşənbə günü davam etməsi planlaşdırılır. Müzakirələrin ərazi mübahisələrinə, təhlükəsizlik zəmanətlərinə və müharibədən sonrakı Avropa təhlükəsizliyi çərçivəsinə yönələcəyi gözlənilir.
