OMM Redaksiyası
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına əsasən, 2025-ci ildə vəbadan ölüm halları 1999-cu ildən bəri ən yüksək illik səviyyəyə çatıb.
Ötən il 47 ölkədə 451 499 vəba hadisəsi və 7 870 ölüm qeydə alınıb. Ölüm sayının artması səhiyyə xidmətlərinə, təmiz suya və sanitariya imkanlarına çıxışdakı davamlı problemləri üzə çıxarıb.
Ölüm halları yoluxma sayının azalmasına baxmayaraq artıb
ÜST ölüm hallarının əvvəlki illə müqayisədə təxminən 30 faiz artdığını açıqlayıb. Eyni zamanda, qeydə alınan yoluxma sayı azalıb. Təşkilat bir çox ölkədə xəstəliklərin tam izlənilməməsi və məlumatların natamamlığı səbəbindən real göstəricilərin daha yüksək ola biləcəyini bildirib.
ÜST-nin Səhiyyə üzrə Fövqəladə Hallar Proqramının icraçı direktoru Çikara İhekvazu vəziyyəti narahatedici adlandırıb. O deyib: “Bu gün heç kim vəbadan ölməməlidir, çünki bu xəstəliyin qarşısını almaq və onu müalicə etmək üçün imkanlarımız var”.
Təşkilatın bildirdiyinə görə, qeydə alınan vəba ölümlərinin beşdə birindən çoxu tibb müəssisələrindən kənarda baş verib. Bu, bir çox xəstənin müalicə mərkəzlərinə çatmadığını və ya həyati əhəmiyyət daşıyan yardım üçün gec müraciət etdiyini göstərir.
Afrikada vəziyyət daha ağır olub
2025-ci ildə vəba yükünün ən böyük hissəsi Afrikanın payına düşüb. Qitədə qeydə alınan yoluxma hallarının sayı əvvəlki illə müqayisədə 34 faiz, ölüm halları isə 58 faiz artıb.
Dünya üzrə vəba hadisələri və ölümlərinin təxminən 90 faizi yeddi ölkənin payına düşüb:
- Anqola;
- Banqladeş;
- Konqo Demokratik Respublikası;
- Nigeriya;
- Cənubi Sudan;
- Sudan;
- Yəmən.
Bu ölkələrin bir neçəsində münaqişə, məcburi köçkünlük, iqtisadi çətinliklər və iqlimlə bağlı problemlər səhiyyə xidmətlərinə və təmiz suya çıxışı məhdudlaşdırır.
Vəbaya əsasən qeyri-kafi sanitariya, çirkli içməli su, sıx məskunlaşma və zəif gigiyena şəraiti səbəb olur. Xəstəliyə “Vibrio cholerae” bakteriyası səbəb olur və infeksiya adətən çirklənmiş qida və su vasitəsilə yayılır.
Vəba niyə ölümcül olaraq qalır?
Vəba şiddətli ishal və susuzlaşma yarada bilər. Müalicə edilmədikdə xəstəlik bir neçə saat ərzində ölümə səbəb ola bilər. Yoluxanların əksəriyyətində yüngül simptomlar müşahidə olunur və ya heç bir əlamət yaranmır. Lakin bəzi hallarda ağır və həyati təhlükəli vəziyyət inkişaf edir.
ÜST hər il dünyada 1,3-4 milyon vəba yoluxmasının baş verdiyini, xəstəlikdən 21 000-143 000 nəfərin öldüyünü təxmin edir. Vaxtında müalicə yüksək nəticə verir: xəstələrin əksəriyyəti ağızdan qəbul edilən rehidratasiya məhlulları ilə sağalır, ağır hallarda isə venadaxili mayelər və antibiotiklər tətbiq olunur.
ÜST-nin məlumatına görə, ağızdan qəbul edilən vəba vaksinlərinin illik istehsalı 2022-2025-ci illər arasında iki dəfədən çox artaraq təxminən 30 milyon dozadan 80 milyon dozaya yüksəlib. Bununla belə, xüsusilə bir neçə ölkədə eyni vaxtda epidemiya baş verdikdə qlobal tələbat hələ də təklifi üstələyir.
ÜST uzunmüddətli perspektivdə təhlükəsiz içməli suya, adekvat sanitariyaya və gigiyenaya universal çıxışın vəbanın qarşısının alınmasının ən effektiv yolu olduğunu vurğulayır. Münaqişələr, köçkünlük və iqlim fəlakətləri bu tədbirlərin həyata keçirilməsini çətinləşdirir.
Digər yoluxucu xəstəliklərlə bağlı göstəricilər
ÜST hesabatında digər yoluxucu xəstəliklərlə bağlı vəziyyət də əks olunub. Afrikanın 24 ölkəsində meningitə nəzarət şəbəkəsi çərçivəsində 2025-ci ildə 21 526 şübhəli meningit hadisəsi və 971 ölüm qeydə alınıb.
Meningokok meningitinə qarşı peyvənd kampaniyaları tarixən üstünlük təşkil edən A seroqrupunun yaratdığı infeksiyaları kəskin azaldıb. Peyvəndlənmiş əhali arasında bu seroqrupla bağlı hadisələr 99 faizdən çox azalıb və peyvənd tətbiq edən ölkələrdə 2017-ci ildən bəri təsdiqlənmiş yoluxma qeydə alınmayıb.
2019-2025-ci illərdə 10 ölkə 3 860 şübhəli taun hadisəsi və 423 ölüm barədə məlumat verib. Yoluxmaların demək olar ki, hamısı Konqo Demokratik Respublikası və Madaqaskarda qeydə alınıb.
ÜST-nin “Ending Cholera: A Global Roadmap to 2030” strategiyası 2030-cu ilin sonunadək vəbadan ölüm hallarını 90 faiz azaltmağı və xəstəliyi 20-yə qədər ölkədə ictimai səhiyyə problemi kimi aradan qaldırmağı hədəfləyir. 2025-ci ildə ölüm hallarının kəskin artması bu məqsədə çatmağın çətinliyini göstərir.
