OMM Redaksiyası
ABŞ və Mərkəzi Asiyanın beş ölkəsi Samarkənddə yüksək səviyyəli danışıqlar aparıb. AnewZ-nin məlumatına görə, müzakirələr Vaşinqtonun strateji əhəmiyyətli regionda mövqeyini möhkəmləndirmək səyləri fonunda ticarət, investisiya və regional təhlükəsizliyə həsr olunub.
Görüşdə ABŞ dövlət katibi Marko Rubio, həmçinin Özbəkistan, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Tacikistan və Türkmənistanın xarici işlər nazirləri iştirak ediblər. Gündəlikdə kritik minerallar, infrastruktur və iqtisadi əməkdaşlıq da yer alıb.
C5+1 formatı Samarkənddən Ağ Evə qədər genişlənib
C5+1 diplomatik formatı 2015-ci ilin noyabrında Samarkənddə yaradılıb. Həmin vaxt ABŞ-ın o zamankı dövlət katibi Con Kerri Mərkəzi Asiyanın beş respublikasının xarici işlər nazirləri ilə görüşüb.
Sonradan dialoq prezidentlər səviyyəsinə yüksəlib: liderlərin ilk sammiti 2023-cü ildə Nyu-Yorkda, ikinci sammit isə 2025-ci ilin noyabrında ABŞ Prezidenti Donald Trampın ev sahibliyi ilə Ağ Evdə keçirilib.
Təşəbbüs təbii ehtiyatlarla zəngin və əsas beynəlxalq ticarət marşrutlarının üzərində yerləşən Mərkəzi Asiya ilə əlaqələri gücləndirmək üçün Vaşinqtonun əsas platformalarından birinə çevrilib. Rubio Samarkəndə 200-dən çox ABŞ biznes nümayəndəsinin müşayiəti ilə gəlib. Bu, səfərin kommersiya istiqamətini önə çıxarıb.
ABŞ rəsmiləri investisiyaların artırılması, enerji əməkdaşlığının genişləndirilməsi və kritik minerallar üzrə təchizat zəncirlərinin gücləndirilməsi imkanlarını müəyyən ediblər. 2025-ci ildə Vaşinqtonda keçirilən C5+1 görüşləri zamanı aviasiya, kənd təsərrüfatı texnikası, dəmir yolu infrastrukturu və mineral ehtiyatların işlənməsi sahələrini əhatə edən 25 milyard dollardan çox kommersiya sazişi və öhdəlik elan edilib.
Samarkənddə nəqliyyat və enerji infrastrukturu müzakirə olunub
C5+1 gündəliyi əvvəlcə iqtisadi inkişaf, təhlükəsizlik və ekoloji problemlər olmaqla üç əsas sahəni əhatə edib. Sonradan enerji, rəqəmsal infrastruktur, mədəni mübadilə və xalqlar arasında əlaqələrin gücləndirilməsi də əməkdaşlığa daxil edilib.
Ticarət və investisiyalar əsas prioritet olaraq qalır: iştirakçı ölkələr sənaye tərəfdaşlıqlarını inkişaf etdirməyə və yeni biznes imkanları cəlb etməyə çalışırlar. Enerji və ekologiya sahələrində əməkdaşlıq enerji təhlükəsizliyini, infrastrukturun inkişafını və təbii ehtiyatların davamlı idarə olunmasını əhatə edir.
Təhlükəsizlik müzakirələrində terrorla mübarizə, sərhədlərin qorunması və regional təhdidlər nəzərdən keçirilir. Təhsil və mədəni mübadilə isə ölkələr arasında daha sıx əlaqələrin qurulmasına yönəlib.
Samarkənd görüşündə Özbəkistan C5+1 və B5+1 biznes formatları arasında daha sıx və müntəzəm koordinasiya təklif edib. Bu yanaşma şirkətlərin prioritet layihələrin müəyyənləşdirilməsi və hazırlanmasında daha böyük rol oynamasına imkan verə bilər.
Xarici işlər nazirləri nəqliyyat əlaqələrinin yaxşılaşdırılmasını, enerji və rəqəmsal infrastrukturun genişləndirilməsini, eləcə də kritik minerallar sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsini müzakirə ediblər. Görüş 19 oktyabr 2026-cı ildə Samarkənddə keçirilib.
ABŞ-ın Mərkəzi Asiyada ən böyük ticarət tərəfdaşı Qazaxıstandır: 2025-ci ildə mal və xidmətlər üzrə ikitərəfli ticarətin həcmi təxminən 7,1 milyard dollar olub. Özbəkistanla ticarət 1,7 milyard dollar, Qırğızıstanla 447,1 milyon dollar, Türkmənistanla 233,5 milyon dollar, Tacikistanla isə 125,7 milyon dollar təşkil edib.
Bu rəqəmlər Vaşinqtonun region ölkələri ilə iqtisadi əlaqələrindəki fərqləri və gələcək artım imkanlarını göstərir. ABŞ-la əlaqələrin güclənməsi Mərkəzi Asiya hökumətlərinə investisiyalara, qabaqcıl texnologiyalara və beynəlxalq bazarlara çıxışı genişləndirməyə, eyni zamanda Rusiya və Çinlə mövcud iqtisadi münasibətləri ilə yanaşı tərəfdaşlıqlarını şaxələndirməyə imkan verə bilər.
Danışıqlar region diplomatiyasındakı daha geniş dəyişikliyi də əks etdirir: Mərkəzi Asiya ölkələri beynəlxalq tərəfdaşlarının dairəsini genişləndirməyə çalışır, Vaşinqton isə regionda davamlı iqtisadi və strateji mövcudluq qurmağa səy göstərir.
