AnewZ-in məlumatına görə, Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnham noyabrın 20-də Brüsseldə Avropa İttifaqı (Aİ) liderləri ilə görüşəcək. Danışıqların gündəliyində ticarət qaydaları, karbon bazarları və gənclər üçün viza proqramı olacaq. Britaniyanın Aİ-dən çıxmaq qərarına səs verməsindən on il sonra Brexit-in ölkəyə nə qazandırdığı da müzakirə mövzusudur.
Börnham Avropa Şurasının prezidenti Antonio Koşta və Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayenlə Aİ-Böyük Britaniya sammitinin ikincisində iştirak edəcək. Tərəflər 2025-ci ilin mayında Londonda keçirilmiş ilk sammitdən bəri əldə olunan irəliləyişi nəzərdən keçirəcəklər. Həmin görüşdə yenilənmiş strateji tərəfdaşlıq barədə razılıq əldə edilmişdi.
Bəzi londonlular sammiti Brexit-in təsirlərini qiymətləndirmək fürsəti sayır. İdarəetmə üzrə məsləhətçi Ket Tiru bildirib ki, makroiqtisadi amillər təsiri qismən kölgədə qoysa da, Brexit-in Britaniya iqtisadiyyatına zərər vurduğunu inkar etmək çətindir və bu mövzunu araşdırmaq lazımdır.
İT meneceri Kris Vesi isə referendum zamanı hər iki tərəfin mövqeyi barədə aydın faktların olmadığını, indi isə nəticələrin əldə olunduğunu deyib. Onun sözlərinə görə, nəticələr təhlil edildikdən sonra mənfi olduğu qənaətinə gəlinərsə, ölkə Aİ-yə qayıtmalıdır.
Britaniyanın Büdcə Məsuliyyəti üzrə Ofisinin hesablamasına əsasən, Brexit ölkənin uzunmüddətli ümumi daxili məhsulunu təxminən 4 faiz azaldacaq. “UK in a Changing Europe” araşdırma qrupunun brifinqində qeyd edilir ki, daha yeni araşdırmalar zərərin bundan da böyük ola biləcəyini göstərir.
Brifinqdə hazırkı münasibətləri “yenidən qurma” prosesinin uzunmüddətli ÜDM-ə cəmi 0,3-0,7 faiz artım gətirəcəyi təxmin edilir. Britaniya hökumətinin öz hesablamasına görə isə 2040-cı ilədək artım təxminən 0,3 faiz olacaq.
“UK in a Changing Europe” tərəfindən istinad edilən sorğuların ümumiləşdirilmiş nəticələrinə əsasən, britaniyalıların 62 faizi Aİ-yə yenidən üzvlüyə, 38 faizi isə Aİ-dən kənarda qalmağa səs verərdi. Respondentlərə avronun qəbul edilməsi, balıqçılıq imkanlarının verilməsi və Aİ büdcəsinə ödəniş kimi mümkün xərclər barədə məlumat verildikdən sonra bir araşdırmada üzvlüyə dəstək təxminən 52 faizə enib.
Börnham Leyboristlər Partiyasının konfransında “Brexit faydadan çox zərər verib” deyib. O, ötən ay Britaniyanın Aİ ilə gələcək münasibətləri barədə “dürüst müzakirə” aparmağa çağırıb. Bununla belə, hökumət Aİ-yə, vahid bazara və gömrük ittifaqına qayıdışın, eləcə də sərbəst hərəkətin bərpasının nəzərdə tutulmadığını bildirir.
Sammitdə üç razılaşma müzakirə ediləcək
Cümə günü keçiriləcək sammitdə üç razılaşmanın müzakirəsi gözlənilir. Ərzaq və içki ticarəti üzrə razılaşma kənd təsərrüfatı məhsullarının ticarətində sənədləşmə və maneələri azaltmalıdır. Britaniya hökuməti bunun iqtisadiyyata ildə təxminən 6,7 milyard dollar əlavə edə biləcəyini bildirir.
İkinci razılaşma tərəflərin emissiya ticarəti sistemlərinin əlaqələndirilməsini nəzərdə tutur. Hökumət bu razılaşmanın dəyərini 5 milyard dollara qədər qiymətləndirir. Razılaşma Britaniya ixracatçılarını Aİ-nin karbon sərhədi rüsumlarından qorumağa kömək edəcək.
Üçüncü məsələ gənclərin qarşılıqlı şəkildə digər tərəfin ərazisində yaşamasına, təhsil almasına və səyahət etməsinə imkan verəcək proqramdır.
Börnham ötən həftə Dublində Avropa liderləri ilə görüşdən sonra danışıqların “son ana qədər davam edəcəyini” deyib. “Qarşıdakı günlərdə bu razılaşmanın yekunlaşması üçün mübarizə aparacağam”, – o bildirib.
“UK in a Changing Europe” təşkilatının məlumatına görə, gənclər proqramı əsas fikir ayrılığı olaraq qalır və Aİ digər iki razılaşmanı da bu məsələyə bağlayıb. Mübahisəli məsələlər sırasında iştirakçı sayına məhdudiyyət, yaş hədləri və Aİ-nin Britaniya universitetlərinin Avropadan olan tələbələr üçün təhsil haqqını aşağı salması tələbi var. Aİ-nin yüksək vəzifəli diplomatı üç razılaşmanın əsasən hazır olduğunu, lakin onların necə uzlaşdırılmasının hələ müzakirə edildiyini deyib.
Gündəliyə təhlükəsizlik və iqtisadi əməkdaşlıq da daxildir
Ticarətlə yanaşı, liderlərin təhlükəsizlik və müdafiə, miqrasiya, məhkəmə əməkdaşlığı və vətəndaşlar arasında əlaqələrin gücləndirilməsini müzakirə etməsi gözlənilir. Gündəliyin əsas mövzularından biri Ukrayna olacaq. Yaxın Şərq, Hind-Sakit okean regionu, hibrid təhdidlər və kibertəhlükəsizlik də müzakirə ediləcək.
Tərəflərin qaydalara əsaslanan beynəlxalq nizama sadiqliyini və Avropanın daha geniş təhlükəsizlik arxitekturasının gücləndirilməsini bir daha təsdiqləməsi gözlənilir. Sammitdə iqlim və inkişaf sahələrində əməkdaşlığı davam etdirməklə yanaşı, iqtisadi münasibətlərin dayanıqlılığının artırılması yolları da nəzərdən keçiriləcək.
Həllini gözləyən digər məsələlərə Böyük Britaniyanın Aİ-nin SAFE müdafiə borclanması proqramına maliyyə töhfəsi daxildir. Proqram çərçivəsində 2027-ci ilin iyun ayınadək bölüşdürülməli olan təxminən 23 milyard dollar qalır. Britaniya avtomobil istehsalçıları isə Aİ-nin “Made in Europe” sənaye siyasətindən kənarda qala biləcəklərindən narahatdır.
Böyük Britaniya 2020-ci ilin yanvarında Aİ-dən rəsmən çıxıb. Tərəflərin münasibətləri Çıxış sazişi, Ticarət və əməkdaşlıq sazişi, eləcə də Cəbəllütariqlə bağlı razılaşma daxil olmaqla, sonrakı sənədlərlə tənzimlənir.
Cümə günü keçiriləcək görüş tərəflərin Brexit-dən sonrakı çərçivədən kənara nə dərəcədə çıxmağa hazır olduğunu yoxlayacaq. Börnhamın Britaniyanın gələcək seçimləri ilə bağlı daha geniş milli müzakirələrdən əvvəl Aİ-nin daha sıx əlaqələrə münasibətini də öyrənəcəyi gözlənilir. “UK in a Changing Europe” bu müzakirələrin gələn il fəal mərhələyə keçəcəyini bildirir.