OMM Redaksiyası
Bosniya və Herseqovinada bazar günü, oktyabrın 4-də ümumi seçkilər keçirilir. Səsvermənin ölkənin Avropa İttifaqına üzvlük yoluna, eləcə də Qərbi Balkanlarda ABŞ və Rusiyanın rəqabət aparan təsirinə təsir edə biləcəyi bildirilir.
3,4 milyondan çox qeydə alınmış seçici üç üzvdən ibarət prezidentliyə və dövlət, eləcə də qurumlar səviyyəsində qanunverici orqanlara nümayəndələr seçir. Seçki məntəqələri yerli vaxtla saat 07:00-da açılıb, 19:00-da bağlanmalıdır. İlkin nəticələrin axşam saatlarında açıqlanacağı gözlənilir.
Aİ-yə üzvlük prosesi və daxili narazılıq
Seçkilər iqtisadiyyatın zəif inkişafından və etnik parçalanmalar səbəbindən tez-tez iflic vəziyyətinə düşən siyasi sistemdən narazılığın artdığı bir vaxtda keçirilir.
Bosniya 2022-ci ildən Aİ-yə namizəd ölkədir. 2024-cü ildə üzvlük danışıqlarına başlamaq üçün yaşıl işıq almasına baxmayaraq, rəsmi danışıqlar hələ başlanmayıb. Bunun üçün siyasi liderlər məhkəmə nəzarətinin gücləndirilməsi və korrupsiyaya qarşı mübarizə də daxil olmaqla islahatlar qəbul etməlidirlər.
Ölkənin siyasi quruluşu 1992-1995-ci illər müharibəsinə son qoyan 1995-ci il Deyton Sülh Sazişinə əsaslanır. Saziş ölkəni əsasən muxtar iki quruma bölüb: bosniak və xorvatların çoxluq təşkil etdiyi Bosniya və Herseqovina Federasiyası və serblərin üstünlük təşkil etdiyi Serb Respublikası.
Sarayevolu 51 yaşlı müəllim İsmar Qarasljevic seçkilərdə narazılığın səbəblərindən danışarkən bildirib: “Müharibədən 30 ildən çox vaxt keçib, vəziyyət yenə eynidir; millətçilikdən danışırıq... Eyni simalar, eyni hekayə, durmadan”.
Banya Lukada yaşayan 76 yaşlı təqaüdçü Duşan Cvijiç isə zəif idarəçiliyin nəticələrinin insanların gündəlik həyatını çətinləşdirdiyini deyib: “İndiyədək görülən işlər yetərli olmayıb. İnsanlar çətinlik çəkir, həyat çox ağırdır”.
Etnik partiyalar və beynəlxalq təsirlər
Seçkidə bosniakların SDA, serblərin SNSD və xorvatların HDZ BiH partiyaları, Sosial Demokrat Partiyasının rəhbərlik etdiyi çoxetnik koalisiyalar da daxil olmaqla, müxalif qruplarla rəqabət aparır.
Serb Respublikasında SNSD-yə Milorad Dodik rəhbərlik edir. O, Serbiya və Rusiya ilə yaxın münasibətlərin tərəfdarıdır. Bu qurumdakı seçkinin nəticəsi onunla Bosniyanın mərkəzi hakimiyyət orqanları arasındakı güc balansına təsir edə bilər.
Etnik əsaslı əsas partiyalar mövqelərini qoruyarsa və siyasi mübahisələr davam edərsə, Bosniyanın Aİ-yə üzvlük prosesi daha da ləngiyə bilər.
Seçkilər beynəlxalq güclərin rəqabət aparan maraqları fonunda keçirilir. Aİ Bosniyanı və digər Qərbi Balkan ölkələrini birliyə yaxınlaşdırmağa çalışır, Rusiya isə Serb Respublikası ilə sıx əlaqələrini davam etdirir.
ABŞ regiona özünün mayeləşdirilmiş təbii qazını çatdırmaq məqsədi daşıyan, dəyəri 1,5 milyard dollar olan boru kəməri layihəsini irəli sürüb. Layihənin inkişafı ilə bağlı yanaşmalar Vaşinqtonla Brüssel arasında fikir ayrılıqlarını da üzə çıxarıb.
Səsvermədə yeni texnologiyalar tətbiq olunur
Bazar günü keçirilən seçki ölkə üzrə biometrik seçici identifikasiyası, bülleten skanerləri və seçki məntəqələrində videomüşahidənin tətbiq olunduğu ilk səsvermədir.
Seçicilər kağız bülletenlərdən istifadə edəcəklər. Şəxsiyyətləri biometrik üsulla yoxlanacaq, bülletenlər isə seçki qutusuna atılmadan əvvəl skan ediləcək. Mərkəzi Seçki Komissiyası texnologiyaların sayımın sürətini və şəffaflığını artıracağını, ilkin nəticələrin əvvəlki seçkilərlə müqayisədə daha tez açıqlanmasına imkan verəcəyini gözləyir.
Xaricdə yaşayan bosniyalılar da səs verir: bülletenlər poçtla və 13 ölkədəki diplomatik nümayəndəliklərdə qəbul olunur.
Seçkilərdə ölkənin dövlət, qurum və kanton səviyyəsindəki mürəkkəb idarəetmə sistemi üzrə 518 vəzifəli şəxs müəyyənləşəcək. Bir çox seçici üçün əsas sual isə yeni hökumətin müharibədən sonra ölkəni formalaşdıran siyasi parçalanmaları aradan qaldıra bilib-bilməyəcəyidir.
