OMM Redaksiyası
BMT rəsmisi ABŞ və İranın Hörmüz boğazından gübrə daşınması üçün BMT-nin dəstəklədiyi plan üzrə yaxın həftələrdə razılığa gələ bilməməsinin Asiya və Afrikanın bəzi bölgələrində ərzaq təhlükəsizliyi böhranına səbəb ola biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib.
BMT-nin Layihə Xidmətləri Ofisinin (UNOPS) icraçı direktoru və BMT-nin Hörmüz boğazı üzrə işçi qrupunun koordinatoru Xorxe Moreyra da Silva bildirib ki, Vaşinqton və Tehran razılığa gəldikdən sonra təklif olunan sistem 7-10 gün ərzində fəaliyyətə başlaya bilər.
“Razılaşmanın yaxın həftələrdə əldə olunması tamamilə vacibdir. Əks halda, əkin mövsümünü qaçıracağıq”, – o, Beynəlxalq Valyuta Fondu və Dünya Bankının illik toplantıları çərçivəsində Banqkokda deyib.
BMT gübrə daşımaları üçün təhlükəsiz keçid planı hazırlayıb
BMT mart ayında boğazdan gübrə və əlaqəli xammalın təhlükəsiz daşınması mexanizmini hazırlamaq üçün işçi qrupu yaradıb. Plan hazırdır, lakin münaqişə tərəflərinin və region ölkələrinin razılığı tələb olunur.
Təklifə əsasən, Omanda yaradılacaq koordinasiya mərkəzi gəmiləri qeydiyyata alacaq və onların keçidini təşkil edəcək. BMT müşahidəçiləri yükləri yoxlamaq üçün yerli qurumlarla birgə işləyəcəklər. Da Silva bildirib ki, mexanizm hər gün beş gəminin boğazdan keçməsinə imkan verə bilər.
Münaqişədən əvvəl Hörmüz boğazı dünya üzrə ticarət edilən karbamidin, yəni ən geniş istifadə olunan gübrənin təxminən üçdə birinin, eləcə də dəniz yolu ilə daşınan kükürdün təxminən yarısının keçdiyi marşrut olub. Boğaz qlobal neft daşımaları üçün də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Gübrə qiymətləri 25-30 faiz artıb
Da Silvanın istinad etdiyi BMT təhlilinə əsasən, gündəlik gəmi hərəkəti müharibədən əvvəlki təxminən 130 gəmidən ötən həftə ərzində beşə düşüb. Bu, 95 faizdən çox azalma deməkdir.
Onun sözlərinə görə, münaqişə fevralın sonunda başlayandan gübrə qiymətləri 25-30 faiz artıb. Gübrə, enerji və nəqliyyat xərclərinin yüksəlməsi əsas kənd təsərrüfatı ləvazimatlarını əlçatmaz edir, məhsuldarlığı təhlükə altına salır və ərzaq qiymətlərinin artmasına səbəb olur.
Da Silvanın sözlərinə görə, Ümumdünya Ərzaq Proqramı pozuntular nəticəsində təxminən 45 milyon insanın kəskin ərzaq çatışmazlığı ilə üzləşə biləcəyini təxmin edir.
Beynəlxalq Ticarət Palatasının avqust hesabatında da uzunmüddətli pozuntuların əmtəə qiymətlərini artıra biləcəyi bildirilib: taxıl məhsulları üzrə 81 faizədək, yağlı bitkilər üzrə 66 faizədək, heyvan mənşəli məhsullar üzrə isə 30 faizədək.
Qara dənizdə yük gəmilərinə hücumlar və İranın dəstəklədiyi husilərin Qırmızı dənizdəki əsas gəmiçilik marşrutuna yönələn təhdidləri qlobal ərzaq təchizatı ilə bağlı narahatlığı artırır.
İyun ayında müvəqqəti atəşkəs pozulduqdan sonra Vaşinqton və Tehran vasitəçilər üzərindən təkliflər mübadiləsi aparıb, lakin Hörmüz boğazının açılması ilə bağlı danışıqlarda irəliləyiş yoxdur. İran boğazın açılması üçün şərtlər irəli sürür, ABŞ isə danışıqlarda ilk növbədə Tehranın nüvə proqramının müzakirə edilməsini tələb edir.
Da Silva bildirib ki, BMT mexanizmi daha geniş danışıqlardan asılı olmayaraq tətbiq edilə bilər. Bu, diplomatik səylər davam edərkən gübrə daşımalarının bərpasına imkan yaradar.
“Təcili prioritet riskləri azaltmaq, mülki şəxsləri və mülki infrastrukturu qorumaq, etimadı möhkəmləndirmək və boğazdan təhlükəsiz, proqnozlaşdırıla bilən hərəkəti bərpa etmək olmalıdır”, – o deyib.
