AnewZ-nin məlumatına görə, Ukraynanı dəstəkləyən Avropa liderləri noyabrın 19-da, cümə axşamı Berlində görüşərək Avropanın iştirakı olmadan heç bir sülh razılaşmasının əldə edilməməli olduğunu bildiriblər.
Görüş ABŞ Prezidenti Donald Trampın Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və Çin Sədri Si Cinpinlə Şençjendə keçirilən sammitindən sonra baş tutub. Tramp həmin görüşdə Putini “dostum” adlandırıb.
“Könüllülər koalisiyası”nın toplantısında Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, Polşa və İtaliya liderləri, NATO və Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski iştirak ediblər. Trampın xüsusi nümayəndələri Stiv Uitkoff və Cared Kuşner də görüşə qatılıblar. Avropa Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsinə son qoymaq məqsədilə ABŞ-ın dəstəklədiyi danışıqlarda iştirak etmək üçün yer tələb edir.
Tramp sammitə telefonla qoşulub. Fransa Prezidenti Emmanuel Makron Avropa liderlərinin onunla fikir mübadiləsi aparmaq imkanı qazandığını deyib.
Merz “Yalta formatı”nın sülh gətirməyəcəyini bildirib
Şençjen görüşü Avropada Ukrayna və qitənin gələcəyi ilə bağlı qərarların avropalıların iştirakı olmadan verilə biləcəyi narahatlığını artırıb. Sammit 1945-ci ildə keçirilən Yalta konfransı ilə də müqayisə olunub. Həmin konfransda ABŞ, Böyük Britaniya və Sovet İttifaqı təsir dairələrini rəsmiləşdirmişdi. “Yalta formatı” ifadəsi sonradan böyük dövlətlərin kiçik ölkələrə öz iradəsini qəbul etdirdiyi razılaşmaların qısa təsvirinə çevrilib.
Almaniya kansleri Fridrix Merz jurnalistlərə deyib ki, “Yalta formatı sülh gətirməyəcək”. O, Avropanın bölüşdürülməsinə imkan verməyəcəklərini vurğulayıb və Şençjen sammitini, hər şeydən əvvəl, “foto fürsəti” adlandırıb.
“ABŞ anlayır ki, biz olmadan sülh mümkün deyil. Biz də öz növbəmizdə bilirik ki, ABŞ yanımızda olduqda sülh perspektivləri artır”, – Merz bildirib.
Merz və digər liderlərlə yanaşı dayanan Zelenski bundan sonra Avropanın sülh danışıqlarında iştirak etməli olduğunu söyləyib.
Kuşner Ukrayna üçün 5-ci maddəyə bənzər təminatdan danışıb
Merzlə birgə çıxış edən Kuşner Avropalı müttəfiqləri arxayınlaşdırmağa çalışıb. Onun sözlərinə görə, Tramp sülh razılaşmasında Avropanı yanında görmək istəyir və Rusiya Avropanın da qatılacağı çoxtərəfli danışıqlarda iştirak etməyə razılaşıb.
Kuşner bildirib ki, Putin və Si Cinpinlə görüşdən sonra Tramp “sülhün mümkün olduğuna” inanaraq ayrılıb.
O, Trampın NATO-nun kollektiv müdafiəni nəzərdə tutan 5-ci maddəsinə bənzər təhlükəsizlik təminatını Ukraynaya verməyə açıq olduğunu, Rusiyanın isə bu ideyanı qəbul etməyə başladığını deyib. Kuşnerin sözlərinə görə, belə təminat daha geniş təhlükəsizlik paketinin tərkib hissəsi olmalıdır.
“ABŞ baxımından 5-ci maddəyə bənzər təhlükəsizlik təminatı vermək həqiqətən çox böyük məsələdir. Düşünürəm ki, Prezident Tramp buna açıqdır”, – Kuşner deyib.
O, Berlin danışıqlarında Avropa liderləri və Zelenski ilə təhlükəsizlik təminatlarının mümkün formaları, eləcə də müharibədən sonrakı rifah planı üzrə “xeyli irəliləyiş” əldə olunduğunu bildirib.
Makron Ukraynanın NATO-ya üzvlüyü məsələsinin Ukrayna ordusunun gücü və təchizatı nəzərə alınmaqla Avropa təhlükəsizliyi baxımından “aktual” olduğunu deyib.
“Düşünürəm ki, Ukraynanın NATO-ya üzvlüyü məsələsini yenidən açmalıyıq”, – o, sammitdən sonra jurnalistlərə bildirib.
Makron əlavə edib ki, sammit zamanı Trampın iki xüsusi nümayəndəsi Kuşner və Uitkoffla fikir mübadiləsi aparmaq imkanı olub.
Böyük Britaniyanın Baş naziri Endi Börnham ABŞ-ın görüşdə iştirakının sülhə doğru irəliləmək üçün imkan yaratdığını söyləyib.
“Bu gün gördüyümüz ABŞ-ın iştirakı və əldə edilən aydın irəliləyiş sülhə doğru addımlamaq üçün bir fürsətdir. Avropa bu danışıqlara qoşulmağa hazırdır”, – Börnham deyib.
Polşanın Baş naziri Donald Tusk isə nikbinliyi bölüşməyib. O, qış bitənədək Rusiyanın ciddi şəkildə danışıqlar masasına oturacağını gözləmədiyini bildirib.
“Qış başa çatana qədər Rusiyanın danışıqlar masasına ciddi şəkildə oturması, məncə, ehtimalı az olan bir şeydir”, – Tusk Polşaya qayıdarkən jurnalistlərə deyib.
Trampın sözlərinə cavab verən Tusk əlavə edib: “Cənab Putin bizim dostumuz deyil və heç vaxt olmayacaq”.
Trampın Putinlə görüşü Avropalı müttəfiqlərin, eləcə də ABŞ-dakı Demokrat rəqiblərinin etirazına səbəb olub.
Danimarkanın Baş naziri Mette Frederiksen jurnalistlərə deyib: “ABŞ prezidentinin Prezident Putinlə görüşmək istəməsi mənə çox anlaşılmaz gəlir”. O, Putinin görüşdən sonra “daha da cəsarətlənəcəyini” xəbərdar edib və “Onun xoşbəxt göründüyünü” söyləyib.
Nyu-Yorkdan olan ABŞ senatoru, Senatda Demokratlara rəhbərlik edən Çarlz Şumer Şençjen görüşünü “tarixi biabırçılıq” adlandırıb.
Jurnalist Trampın Putini “dostum” adlandırması barədə Zelenskidən soruşanda Ukrayna Prezidenti çiyinlərini çəkərək yoluna davam edib.
NATO-nun baş katibi Mark Rutte, ittifaq daxilindəki gərginliyi azaltmağa və Trampı NATO tərəfində saxlamağa dəfələrlə çalışan şəxs kimi, böyük nüvə dövlətlərinin görüşməsini normal saydığını deyib.
“Prezident Tramp Ukraynada sülhə nail olmaq üçün daim böyük səylər göstərib və mən buna görə onu yalnız təqdir edə bilərəm”, – Rutte bildirib.
Putin Avropa nümayəndələrini Moskvaya dəvət edib
ABŞ və Avropa İkinci Dünya müharibəsinin başa çatmasından sonra onilliklər ərzində yaxın müttəfiq olublar. Tramp administrasiyası Ukraynaya dəstəyi azaltdıqca və NATO tərəfdaşlarının öz müdafiələrinə daha çox vəsait ayırmasını tələb etdikcə tərəflər arasında fikir ayrılığı artıb.
Ukraynaya yardımların böyük hissəsini Avropa ölkələri göstərir, lakin onlar Moskva ilə ABŞ-ın sponsorluq etdiyi danışıqlardan əsasən kənarda qalıblar. Avropa nümayəndələri ötən həftə Əbu-Dabidəki danışıqlara qatılıblar, amma Kreml rəsmiləri Rusiyanın bu formatın təkrarlanmasına razılıq vermədiyini bildiriblər.
Putin Şençjendə çıxışında Çin, ABŞ və Rusiyanın “regional münaqişələrin, o cümlədən, təbii ki, Ukraynadakı münaqişənin həllində çoxsaylı ortaq maraqları” olduğunu deyib. Onun bu açıqlaması Ukraynanın Krımı Rusiya ilə birləşdirən avtomobil körpüsünü sıradan çıxardığı həftəyə təsadüf edib.
Putin bildirib ki, gələcək sülh danışıqlarının formatı ilə bağlı hər hansı qərar verilməzdən əvvəl Avropa nümayəndələrinin mövqelərini dəqiqləşdirmək üçün Moskvaya gəlməsini Rusiya təklif edib.
Liderlərin görüşü zamanı Rusiyanın gündüz həyata keçirdiyi dron hücumları Kiyevdə azı bir nəfərin ölümünə, beş nəfərin yaralanmasına səbəb olub. Şəhər meri Niderland və Avstriya səfirliklərinin, Kiyevin mərkəzindəki Müqəddəs Volodimir kilsəsinin və yaşayış binasının zərər gördüyünü bildirib.
Rusiyanın Müdafiə Nazirliyi dərhal şərh verməyib. Moskva mülki şəxsləri hədəf almadığını bildirir.