Avropa İttifaqı (Aİ) tarixinin ən böyük genişlənmə dalğasına hazırlaşarkən, Brüsseldə yeni üzvlərin qəbulunun maliyyə yükü müzakirə olunur.
"Operativ Məlumat Mərkəzi-OMM" xəbər verir ki, Ukrayna, Moldova və Qərbi Balkan ölkələrinin mərhələli inteqrasiyası Aİ-nin mövcud büdcə strukturunun əsaslı şəkildə yenidən qurulmasını tələb edir.
Avropa Komissiyasının 2028-2034-cü illər üçün Çoxillik Maliyyə Çərçivəsi (MFF) layihəsi bu dəyişikliyin ilk mühüm addımı hesab olunur.
Komissiya Ukrayna üçün 100 milyard avroluq xüsusi dəstək mexanizmi, Qərbi Balkanlar üçün artım və islahat fondlarının genişləndirilməsi və yeni üzvlük perspektivinə uyğun büdcə çevikliyi təklif edir.
Mövcud büdcə sistemi, xüsusilə Ümumi Kənd Təsərrüfatı Siyasəti və uyğunlaşma fondları vasitəsilə fəaliyyət göstərdiyi üçün, daha aşağı gəlirli və böyük kənd təsərrüfatı sektorlarına malik ölkələrin üzvlüyü halında ciddi təzyiq altında qalacaq. Xüsusilə Ukraynanın tam üzvlüyü halında, mövcud qaydalar qorunarsa, bu ölkənin kənd təsərrüfatı fondlarından ən çox faydalanan dövlət ola biləcəyi və bunun Fransa, Polşa və İspaniya kimi mövcud faydalanan ölkələrin paylarını azaldacağı ehtimal edilir. Analitiklər xəbərdarlıq edirlər ki, islahatlar aparılmasa, Aİ büdcəsinin mövcud bölüşdürmə məntiqi davamlılığını itirə bilər.
2025 və 2026-cı illər ərzində aparılan danışıqlarda büdcənin sadəcə artırılması deyil, gəlir mənbələrinin də yenidən müəyyənləşdirilməsi ön plana çıxıb.
Yeni "öz resursları" sistemi çərçivəsində karbon sərhəd vergiləri, rəqəmsal vergilər və şirkət töhfələri kimi maddələr genişlənmənin maliyyə yükünü milli büdcələr üzərindəki təzyiqi azaldaraq maliyyələşdirmə yolları arasında nəzərdən keçirilir. Qərbi Balkanlar üçün başlanılan 6 milyard avroluq "İslahat və Artım Paketi" isə namizəd ölkələrin tam üzvlükdən əvvəl iqtisadi strukturlaşmasını sürətləndirməyi hədəfləyir.
Bütün bu planların qarşısında ciddi siyasi müqavimət mövcuddur. Almaniya, Niderland və bəzi şimal ölkələri büdcə intizamını prioritet kimi qoruyarkən, Cənubi və Şərqi Avropa ölkələri təhlükəsizlik, geosiyasət və iqtisadi genişlənmə səbəbilə daha böyük büdcə çevikliyi tələb edirlər. Avropa Parlamenti 2026-cı ilin aprelində 2028-2034-cü illər büdcəsi üçün təxminən 200 milyard avroluq əlavə resurs tələb edərək genişlənmə prosesinə daha güclü maliyyə dəstəyi istəyib. Bu tələb, büdcə intizamını müdafiə edən üzv dövlətlərlə Brüssel qurumları arasında daha sərt siyasi danışıqların xəbərçisi kimi qiymətləndirilir.
