Afət Ziyadqızı
Ayın səthində mövcud olan nəhəng çuxurların keçmiş vulkanik fəaliyyət nəticəsində formalaşmış yeraltı mağara və lava tunellərinə açıldığı ehtimal edilir. Beynəlxalq alimlər qrupunun apardığı tədqiqatların əsas mərkəzi 2009-cu ildə Yaponiyanın “Kaguya” kosmik aparatı tərəfindən aşkar edilmiş Marius təpəsindəki (Marius Hills) dərin çuxur olacaq.
"Operativ Məlumat Mərkəzi-OMM" xəbər verir ki, tədqiqatçılar bu çuxurun qədim lava axınlarından qalan nəhəng yeraltı kanallarla əlaqəsini dəqiqləşdirməyə çalışırlar.
Yeraltı mağaraların kompleks araşdırılması Ayın geoloji təkamülü və vulkanik keçmişi barədə mühüm elmi faktlar əldə etməyə imkan verəcək.
Bununla yanaşı, sözügedən lava tunelləri gələcəkdə Aya təşkil olunacaq manned (heyətli) missiyalar zamanı astronavtlar üçün təbii sığınacaq rolunu oynaya bilər. Ay səthindəki həddindən artıq temperatur tərəddüdləri, kəskin kosmik radiasiya və mikrometeorit axınları insan həyatı üçün ciddi təhlükə törədir. Yeraltı təbii bosluqlar assumes əlavə süni sığınacaqların tikintisinə ehtiyac qalmadan ekipajın təhlükəsizliyini təmin edə bilər.
Qeyd edək ki, "Planetary Science Institute"un rəhbərliyi ilə həyata keçirilən GIMLI layihəsi “Honeybee Robotics” şirkəti və Norveç Kosmik Agentliyi ilə sıx əməkdaşlıq çərçivəsində işlənilir. Xüsusi elmi avadanlıqların NASA-nın “Commercial Lunar Payload Services” (CLPS) proqramı xətti ilə Aya çatdırılması planlaşdırılır.
Layihə çərçivəsində yeraltı radarlar, seysmik sensorlar və qravimetrlərdən istifadə edilərək Ayın təkinin üçölçülü xəritələndirilməsi aparılacaq. Toplanan unikal məlumatlar yeraltı tunellərin uzunmüddətli kosmik bazaların salınması və astronavtların məskunlaşması üçün əlverişli olub-olmadığını qəti şəkildə müəyyən edəcək.
