OMM Redaksiyası
2001-ci il sentyabrın 11-də “Əl-Qaidə” ilə əlaqəli 19 terrorçu ABŞ-ın şərq sahilindən Kaliforniyaya uçan dörd sərnişin təyyarəsini ələ keçirdi. Hücumlar Nyu-York, Virciniya və Pensilvaniya ştatlarında baş verdi.
Yerli vaxtla saat 08:46-da “American Airlines” şirkətinə məxsus 11 saylı reys Nyu-Yorkdakı Dünya Ticarət Mərkəzinin şimal qülləsinə çırpıldı. Saat 09:03-də “United Airlines” şirkətinin 175 saylı reysi cənub qülləsinə dəydi və bunun əlaqələndirilmiş hücum olduğu aydınlaşdı.
Saat 09:37-də “American Airlines” şirkətinin 77 saylı reysi ABŞ Müdafiə Nazirliyinin yerləşdiyi Pentaqona çırpıldı. Beş dəqiqə sonra ABŞ Federal Aviasiya Administrasiyası ölkənin hava məkanında olan bütün təyyarələrin mümkün qədər tez yerə enməsini əmr etdi.
Saat 09:59-da cənub qülləsi, ilk zərbədən bir saat keçməmiş dağıldı. Dörd dəqiqə sonra “United Airlines” şirkətinin 93 saylı reysi Pensilvaniyanın Somerset dairəsində qəzaya uğradı. 11 sentyabr Komissiyasının məlumatına görə, sərnişinlər və ekipaj Nyu-Yorkda baş verənlərdən xəbər tutduqdan sonra təyyarəni ələ keçirənlərə müqavimət göstərməyə çalışıblar.
Saat 10:28-də şimal qülləsi çökdü. Hücumlar nəticəsində Dünya Ticarət Mərkəzində, Pentaqonda və Pensilvaniyada ümumilikdə 2 977 nəfər öldü.
Hücumları kim təşkil etmişdi?
11 sentyabr Komissiyası hücumların “Əl-Qaidə” və onun lideri Üsamə bin Laden tərəfindən təşkil edildiyi qənaətinə gəlib. Komissiyanın hesabatında bin Ladenin Səudiyyə Ərəbistanında ABŞ hərbçilərinin yerləşdirilməsinə və Vaşinqtonun Yaxın Şərq siyasətinə qarşı olduğu qeyd edilib.
“Əl-Qaidə” bundan əvvəl də ABŞ-ın hədəflərinə qarşı hücumlar həyata keçirmişdi. Bunlar arasında 1998-ci ildə Keniyada və Tanzaniyada ABŞ səfirliklərinin partladılması, eləcə də 2000-ci ildə Yəməndə “USS Cole” gəmisinə hücum yer alırdı.
ABŞ-ın cavabı
2001-ci il sentyabrın 20-də Prezident Corc Buş Konqresin birgə iclasında çıxış edərək “Taliban”ı bin Ladeni və digər “Əl-Qaidə” liderlərini təhvil verməyə çağırdı. ABŞ və müttəfiqləri oktyabrın 7-də Əfqanıstanda terror obyektlərinə, həmçinin “Taliban”ın hərbi və siyasi mövqelərinə qarşı hərbi kampaniyaya başladı.
Kabil noyabrın 13-də ələ keçirildi və “Taliban” hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldı. Lakin münaqişə uzunmüddətli müharibəyə çevrildi. ABŞ Əfqanıstanda təxminən iki onillik ərzində iştirak etdi. 2020-ci ilin fevralında Vaşinqton və “Taliban” xarici qoşunların çıxarılmasını nəzərdə tutan saziş imzaladı.
ABŞ və müttəfiq qüvvələrin çıxarılmasını tamamladığı 2021-ci ilin avqustunda “Taliban” yenidən hakimiyyətə qayıtdı.
Təhlükəsizlik siyasətində dəyişikliklər
Hücumlar ABŞ-da terrorizmin milli təhlükəsizlik məsələləri sırasında əsas prioritetə çevrilməsinə səbəb oldu. Federal Təhqiqatlar Bürosu istintaqı qurumun tarixində ən böyük araşdırma kimi qiymətləndirdi.
ABŞ Konqresi 2001-ci ilin oktyabrında kəşfiyyat və hüquq-mühafizə orqanlarının səlahiyyətlərini genişləndirən “USA PATRIOT Act” qanununu qəbul etdi. Həmçinin aviasiya və daxili təhlükəsizlik sahəsində yeni tədbirlər görüldü, Daxili Təhlükəsizlik Departamenti yaradıldı.
Üsamə bin Laden təxminən on il ərzində ABŞ kəşfiyyatının əsas hədəflərindən biri olaraq qaldı. 2011-ci ilin mayında ABŞ hərbçiləri Pakistanın Abbottabad şəhərində bin Ladenin yaşadığı kompleksə basqın etdilər və o, əməliyyat zamanı öldürüldü.
11 sentyabr hücumları ABŞ-ın terrorizm və milli təhlükəsizlik siyasətində, eləcə də beynəlxalq münasibətlərdə uzunmüddətli dəyişikliklərə səbəb oldu. Bu hadisə müasir ABŞ tarixinin ən mühüm dönüş nöqtələrindən biri olaraq qalır.
