ABŞ-nin Tennessi, Alabama və Oklahoma ştatlarında bu gün planlaşdırılan edamlar ölkədə ölüm hökmünün icrası ilə bağlı son illərdə müşahidə olunan artımı bir daha gündəmə gətirib. Üç ştatda eyni gündə edamların keçirilməsi ABŞ-də 2010-cu ildən bəri ilk dəfə baş verir.
“Operativ Məlumat Mərkəzi – OMM” xəbər verir ki, Ölüm Cəzası İnformasiya Mərkəzinin məlumatına görə, 2025-ci ildə ABŞ-də 11 ştatda ümumilikdə 47 nəfər edam edilib. Bu, 2009-cu ildən bəri ən yüksək illik göstəricidir. 2021-ci ildə isə ölkə üzrə 11 edam həyata keçirilib.
Artımın əsas səbəblərindən biri Florida ştatında həyata keçirilən çoxsaylı infazlar olub. Ştat 2025-ci ildə 19 nəfəri edam edib ki, bu da ölkə üzrə ümumi göstəricinin təxminən 40 faizini təşkil edib.
ABŞ Prezidenti Donald Tramp 2025-ci ildə vəzifəsinin icrasına başladığı ilk gün imzaladığı sərəncamla Ədliyyə Nazirliyinə ölüm cəzasının tətbiqinə üstünlük verməyi və federal edamların bərpası istiqamətində tədbirlər görməyi tapşırıb. 2026-cı ilin aprelində isə Ədliyyə Nazirliyi ölüm hökmü üzrə prosedurların sürətləndirildiyini, əvvəlki federal protokolların yenidən tətbiq edildiyini və edam üsulları sırasına güllələnmənin də daxil edildiyini açıqlayıb.
Bununla belə, ölkədə edamların artması yalnız federal siyasətlə bağlı deyil. Ştat səviyyəsində qəbul edilən qanunlar və icra hakimiyyətlərinin qərarları da prosesə ciddi təsir göstərir. Xüsusilə Florida ştatında ölüm hökmünün tətbiq dairəsinin genişləndirilməsi və edam prosesinin asanlaşdırılması diqqət çəkir.
ABŞ-nin 50 ştatından 27-də ölüm cəzası qanuni olaraq qalır. Bununla yanaşı, Kaliforniya, Pensilvaniya, Oreqon və Ohayo kimi bəzi ştatlarda icra hakimiyyətinin qərarları ilə edamların həyata keçirilməsinə moratorium qoyulub.
Florida ştatında isə 2023-cü ildə qəbul edilən qanunla ölüm hökmünün çıxarılması üçün münsiflər heyətinin yekdilliyi tələbi dəyişdirilib və ən azı səkkiz münsifin ölüm cəzasını dəstəkləməsi kifayət sayılıb. Həmin dövrdə ştat qanunvericiliyi 12 yaşdan kiçik uşaqlara qarşı müəyyən ağır cinsi zorakılıq hallarına görə də ölüm cəzasının tətbiqini genişləndirib.
İnfazların sayında artım müşahidə olunsa da, ölüm hökmünə münasibətdə uzunmüddətli tendensiya fərqlidir. 2025-ci ildə Gallup sorğusuna əsaslanan məlumatlara görə, amerikalıların 52 faizi ölüm cəzasını dəstəkləyib. Bu, təxminən beş onillik ərzində qeydə alınan ən aşağı göstəricilərdən biridir.
Digər tərəfdən, yeni ölüm hökmlərinin sayı da kəskin azalıb. 1990-cı illərdə ABŞ məhkəmələri bəzi illərdə 300-dən çox ölüm hökmü çıxardığı halda, 2025-ci ildə ölkə üzrə cəmi 23 yeni ölüm hökmü qeydə alınıb. Bu göstərici münsiflərin ölüm hökmü əvəzinə ömürlük həbs cəzasına daha çox üstünlük verdiyini göstərir.
