OMM Redaksiyası
Əfqanıstanda Talibanın 2021-ci ildə hakimiyyətə qayıtmasından sonra İrana köçən Məhəmməd Səid və ailəsi ölkədə dərinləşən iqtisadi böhran səbəbindən geri dönən minlərlə əfqan arasındadır.
Səidin sözlərinə görə, ailə Əfqanıstana demək olar ki, əliboş qayıdıb. İran rialının kəskin ucuzlaşması nəticəsində rialda saxlanılan əmanətlərinin dəyəri üçdə ikidən çox azalıb.
İranda iqtisadi vəziyyətin pisləşməsi bir çox əfqanı geri qayıtmağa məcbur edib. Qayıdanlar arasında həyat yoldaşları və qızları ilə birlikdə gələn ailələr də var. Halbuki Əfqanıstanda qadınların təhsil almasına, səyahət etməsinə və işləməsinə ciddi məhdudiyyətlər tətbiq olunur.
Qayıdan əfqanların əksəriyyəti ölkəni tərk etməzdən əvvəl aylarla işsiz qaldıqlarını və sürətlə artan inflyasiyanın onları çıxılmaz vəziyyətə saldığını bildirir. Ərzaq inflyasiyası isə təxminən 130 faizə çatıb və çörək, süd kimi əsas məhsulların alınmasını çətinləşdirib.
Beynəlxalq Miqrasiya Təşkilatının sorğularına əsasən, İrandan qayıdan əfqanların yalnız 29 faizinin hər hansı yığımı qalıb. Böhran dövründə onların orta gəliri əvvəlki səviyyə ilə müqayisədə təxminən üçdə bir azalıb.
BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali Komissarlığının məlumatına görə, son iki il ərzində 2 milyondan çox əfqan İrandan çıxıb. Onların əksəriyyəti son qayıdış dalğasından əvvəl İran hakimiyyətinin deportasiya siyasəti və ya təzyiqləri ilə üzləşib.
Lakin son dövrdə müharibə və iqtisadi böhran fonunda geri qayıdanlar arasında qadınların və bütöv ailələrin sayı artıb. İranda təxminən 40 il yaşayan 44 yaşlı Əbdül Cabbar həyat yoldaşını, iki qızını, nəvəsini və anasını Əfqanıstana aparmaq istəmədiyini bildirib.
Cabbarın sözlərinə görə, yaxınlıqdakı hərbi bazaya raket hücumlarından sonra iş dayanıb. Əfqanıstandakı qohumları isə ona iş və təhlükəsizlik vəd edərək geri qayıtmağı tövsiyə ediblər.
Taliban hökumətinin sərhəd rəsmisi Əbdül Qani Qazizadənin bildirdiyinə görə, İslam Qala keçid məntəqəsindən hər gün könüllü şəkildə 20-40 ailə, o cümlədən qadınlar və qızlar qayıdır. Onun sözlərinə görə, İranda qazandıqları əməkhaqqı insanların əsas ehtiyaclarını ödəməyə kifayət etmir.
Bəzi qayıdanlar Əfqanıstanda yeni biznes imkanları axtarır. İranda pendir biznesi ilə məşğul olan ailələrdən biri yüksək keyfiyyətli pizza pendirinin Əfqanıstan bazarında az tapıldığını nəzərə alaraq fəaliyyətini burada yenidən qurmağa çalışır.
Ailənin sözlərinə görə, onlar Taliban qaydaları ilə altıncı sinifdən sonra və universitetdə təhsil almaq hüququndan məhrum edilən qızlarla işləyirlər. Ailənin 17 yaşlı qızı isə təhsilini davam etdirə bilmədiyi üçün ciddi çətinlik yaşayır.
