OMM Redaksiyası
Çin və ABŞ prezidentlər Si Cinpinlə Donald Trampın görüşündən sonra iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi ilə bağlı yeni tədbirlər paketi təqdim edib. Razılaşmalar tarifləri, kənd təsərrüfatını, kömür idxalını, maliyyə xidmətlərini, aviasiyanı və süni intellekti əhatə edir.
Yeni paket iki ölkənin iqtisadi əlaqələri necə idarə etmək niyyətində olduğunu göstərir. Sənəddə əsas strateji sektorların bir qismi yer almasa da, milyardlarla dollarlıq məhsula tarif güzəştləri və kənd təsərrüfatı ilə süni intellekt üzrə yeni dialoq kanalları nəzərdə tutulur.
Tariflər və ticarət üzrə əsas qərarlar
1. Ticarət barışığı 2027-ci ilin yanvarına qədər uzadılıb. Çin və ABŞ arasındakı ticarət barışığının müddəti iki ay artırılaraq 10 yanvar 2027-ci ilədək uzadılıb. Çinin Ticarət Nazirliyi bildirib ki, bu addım tərəflərə iqtisadi və ticarət razılaşmalarının icrasını qiymətləndirmək və əlavə irəliləyiş imkanlarını nəzərdən keçirmək üçün vaxt verəcək.
Qurumun məlumatına görə, qərar şirkətlər üçün daha sabit və proqnozlaşdırılan siyasət mühiti yaradacaq, hökumətlərarası danışıqların davam etdirilməsinə imkan verəcək.
2. Tarif güzəştləri hər istiqamətdə təxminən 30 milyard dollarlıq məhsula şamil olunacaq. Tərəflər hər iki istiqamətdə təxminən 30 milyard dollarlıq ticarəti əhatə edən qarşılıqlı məhsul siyahıları açıqlayıb.
Çinin siyahısına kənd təsərrüfatı məhsulları, şəxsi qulluq vasitələri, taxta, tibbi avadanlıq və kömür daxil olmaqla, ABŞ-dan gətirilən 1 619 məhsul qrupu daxildir. ABŞ-ın siyahısında isə oyuncaqlar, qab-qacaq, fişənglər, şüşə məmulatları, taxtadan hazırlanmış Yeni il bəzəkləri və futbol topları da daxil olmaqla, Çin mallarının 77 kateqoriyası yer alır.
Çinin Ticarət Nazirliyi bildirib ki, məhsulların 90 faizindən çoxu üzrə tariflər ən əlverişli ölkə rejiminin dərəcələrinə endiriləcək. ABŞ-ın ticarət nümayəndəsi Ceymison Qrier siyahıların həssas olmayan və daha əlverişli tariflərdən yararlana biləcək məhsullara yönəldiyini deyib. Siyahılara dəyişiklik edilməsi mümkün olacaq, lakin bunun ildə bir dəfədən çox baş verməsi gözlənilmir.
Kənd təsərrüfatı, kömür və maliyyə sahəsində əməkdaşlıq
3. Kənd təsərrüfatı üzrə ayrıca işçi qrup yaradılacaq. May ayında yaradılmış ikitərəfli mexanizm olan ABŞ-Çin Ticarət Şurası çərçivəsində kənd təsərrüfatı üzrə ayrıca işçi qrup fəaliyyət göstərəcək. İlk görüşün 2026-cı ilin sonunadək keçirilməsi planlaşdırılır. Tərəflər qarşılıqlı bazara çıxış və kənd təsərrüfatı məhsullarına tətbiq olunan tənzimləyici tələbləri müzakirə edəcək.
4. Çin ABŞ-dan kömür almağı öhdəsinə götürüb. Ağ Ev sammitdən sonra açıqlayıb ki, Çin 2027 və 2028-ci illərin hər birində ABŞ-dan azı 10 milyon ton kömür idxal edəcək. Bu həcm Çinin illik kömür idxalının təxminən 2 faizinə bərabərdir. Razılaşmaya mayeləşdirilmiş təbii qaz və neft daxil edilməyib.
Çinin Ticarət Nazirliyi ABŞ kömürünün daxili bazar üçün faydalı əlavə mənbə olduğunu, bu idxalın ABŞ kömür sənayesində gəlir və məşğulluğu dəstəklədiyini bildirib.
5. Süni intellektlə bağlı insidentlər üçün kommunikasiya kanalı yaradılacaq. Pekin və Vaşinqton süni intellektlə bağlı insidentlər zamanı əlaqə saxlamaq üçün xüsusi kommunikasiya kanalı yaratmaq barədə razılaşıb. Tərəflərin noyabrın sonunadək süni intellekt üzrə daha bir dialoq keçirməsi gözlənilir.
6. Çin maliyyə xidmətləri sektorunda əlavə açılım siqnalı verib. Pekin ABŞ kapitalının iştirakı ilə yaradılan qurumlar da daxil olmaqla, dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan maliyyə xidmətləri şirkətlərinin Çində fəaliyyət göstərmək və ya filial açmaq üçün müraciətlərini nəzərdən keçirəcəyini bildirib. Çin ABŞ-dan da maliyyə qurumları üçün ədalətli, şəffaf və sabit siyasət mühiti gözlədiyini açıqlayıb.
Uçuşlar və razılaşmanın məhdudiyyətləri
7. Çin və ABŞ arasında uçuşların artırılması müzakirə ediləcək. İki hökumət aviareyslərin sayının artırılması ilə bağlı danışıqları davam etdirmək barədə razılığa gəlib. Bununla belə, əlavə reyslər üçün konkret hədəf və vaxt cədvəli açıqlanmayıb.
8. Analitiklər imkanlarla yanaşı, məhdudiyyətlərin də olduğunu bildirirlər. İqtisadçılar tarif tədbirlərinin ikitərəfli ticarətin bəzi sahələrinə nəzərəçarpacaq dəstək verə biləcəyini düşünürlər.
ING bankının Böyük Çin üzrə baş iqtisadçısı Lin Sonq nəticəni əhatə olunan məhsullar baxımından müsbət qiymətləndirib. Natixis şirkətinin baş iqtisadçısı Qari Nq isə ABŞ siyahısında istehlak mallarının üstünlük təşkil etdiyini, bunun ABŞ-da inflyasiyanın yumşalmasına və Çin şirkətlərinin artıq istehsal gücü üçün əlavə bazar əldə etməsinə kömək edə biləcəyini deyib.
Pekində yerləşən “WPIC Marketing + Technologies” şirkətindən Ceykob Kuk ABŞ-ın saç qulluğu, şəxsi qulluq və uşaq qidası kimi sürətlə böyüyən kateqoriyalardakı brendlərinin də faydalana biləcəyini bildirib.
“BNP Paribas Wealth Management” şirkətinin Asiya üzrə baş investisiya direktoru Praşant Bəyani isə ümumi iqtisadi təsirin nisbətən məhdud ola biləcəyini qeyd edib. Onun sözlərinə görə, 2026-cı ilin ilk yeddi ayında ABŞ-ın Çinə ixracı təxminən 68 milyard dollar, Çinin ABŞ-a ixracı isə ilk səkkiz ayda təqribən 270 milyard dollar təşkil edib.
Bu göstəricilər 30 milyard dollarlıq ticarətin ABŞ-ın Çinə ixracında əks istiqamətdəki Çin ixracından daha böyük paya malik olduğunu göstərir. Çinin cənubunda Yeni il bəzəkləri istehsal edən “Golden Arts Gifts & Decor” şirkəti qərarı müsbət qiymətləndirib. Bununla belə, şirkət builki Yeni il məhsullarının əksəriyyətinin artıq göndərildiyini və nəticənin dərhal təsirini məhdudlaşdırdığını bildirib.
9. Çiplər, elektromobillər və batareyalar razılaşmadan kənarda qalıb. Yeni əməkdaşlıq sahələrinə baxmayaraq, strateji baxımdan həssas hesab olunan çiplər, elektromobillər və batareyalar barədə razılaşma əldə edilməyib.
ABŞ həmçinin Çini 15 digər ticarət tərəfdaşı ilə birlikdə sənaye gücünün artıqlığı ilə bağlı “Section 301” araşdırmasına cəlb edib. Araşdırma başa çatdıqdan sonra əlavə tariflərin tətbiqi ehtimalı qalır.
“BNP Paribas Asset Management”in məlumatına görə, Çinin qlobal ticarət profisiti 2025-ci ildə rekord 1,2 trilyon dollara çatıb, 2026-cı ilin avqustuna isə təxminən 800 milyard dollar təşkil edib.
10. Növbəti mərhələdə öhdəliklərin icrası sınaqdan keçəcək. Yaxın aylar yeni razılaşmaların praktik addımlara nə qədər sürətlə çevriləcəyini göstərəcək. Kənd təsərrüfatı üzrə işçi qrupun ilk görüşü 2026-cı ilin sonunadək, süni intellekt üzrə növbəti dialoq isə noyabrın sonunadək keçirilməlidir.
Si Cinpin və Donald Trampın noyabrda Şençjendə keçiriləcək Asiya-Sakit okean İqtisadi Əməkdaşlığı sammitində, eləcə də dekabrda Floridada baş tutacaq G20 sammitində yenidən görüşməsi gözlənilir.
ING-dən Lin Sonq tərəflər yeni razılaşmalar üzərində işləməyə davam etdiyi üçün ilin sonunadək ticarət gərginliyində ciddi kəskinləşmə gözləmədiyini deyib.
