OMM Redaksiyası
Çərşənbə günü Bakıda itkin düşmüş şəxslər məsələsinə həsr olunan Bakı Dialoqu formatında IV beynəlxalq konfrans keçirilib. “İtkin düşmüş şəxslər məsələsinin həllində etimadın gücləndirilməsi və effektiv mexanizmlərin inkişafı” adlı tədbirdə axtarış işlərində beynəlxalq əməkdaşlıq müzakirə olunub.
Ermənistanla 30 ildən artıq davam edən münaqişə nəticəsində Azərbaycanda 4 010 nəfər, o cümlədən uşaqlar, qadınlar və yaşlılar rəsmi olaraq itkin düşmüş şəxs kimi qeydə alınıb.
Prezident İlham Əliyevin konfrans iştirakçılarına ünvanladığı müraciətdə bildirilir ki, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə indiyədək 32 kütləvi məzarlıq aşkarlanıb. Həmin yerlərdə tapılan insan qalıqlarının araşdırılması bəzi şəxslərin işgəncəyə məruz qaldığını göstərib.
Konfransda etimad və birgə axtarış imkanları müzakirə olunub
Azərbaycanın Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyasının təşkil etdiyi tədbirdə keçmiş dövlət və hökumət başçıları, beynəlxalq təşkilatların və xarici ölkələrin rəsmiləri, müvafiq qurumların rəhbərləri, ekspertlər, qeyri-hökumət təşkilatlarının nümayəndələri, hüquq müdafiəçiləri, səfirlər və hərbi attaşelər iştirak ediblər.
Konfransın əsas mövzularından biri itkin şəxslərin taleyinin müəyyənləşdirilməsi üçün tərəflər arasında etimadın yaradılması və praktik mexanizmlərin hazırlanması olub. İştirakçılar kütləvi və fərdi dəfn yerləri barədə məlumatların toplanmasını, qalıqların tapılması, çıxarılması və eyniləşdirilməsi üçün birgə humanitar səyləri müzakirə ediblər.
Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin rəisi, Dövlət Komissiyasının sədri, general-polkovnik Əli Nağıyev Prezident İlham Əliyevin müraciətini konfrans iştirakçılarına oxuyub. Əliyev itkin düşmüş şəxslər məsələsini silahlı münaqişələrin ən ağır nəticələrindən biri və müxtəlif bölgələrdə insanlara təsir edən ümumbəşəri humanitar problem kimi xarakterizə edib.
Prezident qeyd edib ki, davamlı sülh üçün siyasi razılaşmalarla yanaşı, etimadın qurulması və münaqişənin humanitar nəticələrinin aradan qaldırılması da vacibdir. Onun sözlərinə görə, itkin düşənlərin taleyinin müəyyənləşdirilməsi sülh prosesinin ayrılmaz hissəsi və ailələr qarşısında mənəvi məsuliyyətdir.
Əliyev Azərbaycanın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün bərpasının itkin şəxslərin axtarışı və kütləvi məzarlıqların aşkar edilməsi üçün yeni imkanlar yaratdığını bildirib.
İtkinlərin axtarışında BMT-nin rolunun artırılması təklif edilib
Böyük Britaniya Lordlar Palatasının üzvü Lord Bredi çıxışında 16 il əvvəl Azərbaycana etdiyi səfəri və həmin vaxtdan bəri gördüyü dəyişiklikləri xatırladıb. O, münaqişə dövründə Qarabağa səfər etdiyini, evlərindən didərgin salınmış qaçqın və məcburi köçkünlərlə görüşdüyünü deyib.
Bredi bu gün sülhün əldə olunmasını mühüm irəliləyiş adlandırıb, lakin itkin şəxslər müəyyənləşdirilmədikcə və onların hekayələri üzə çıxarılmadıqca fərdlər, ailələr və icmalar üçün məsələnin tam bağlanmasının mümkün olmadığını vurğulayıb. O, Azərbaycanın bu sahədə həyata keçirdiyi humanitar işlərə dəstək verməyi şərəf hesab etdiyini bildirib.
İlham Əliyev axtarışların səmərəliliyinin dəqiq məlumatlara çıxışdan birbaşa asılı olduğunu deyib. O, itkin düşmüş azərbaycanlıların taleyi, kütləvi və fərdi dəfn yerlərinin ünvanları, aidiyyəti arxivlərə çıxış və şahid ifadələrinin toplanması ilə bağlı məlumatların təqdim edilməsinə çağırıb.
“İnsan həyatına dair məlumatlar siyasiləşdirilməməlidir”, – deyə Prezident bildirib. İştirakçılar itkinlərin müəyyənləşdirilməsində müasir məhkəmə-tibbi ekspertiza, DNT və texnoloji həllərdən daha geniş istifadəyə də toxunublar.
Əliyev effektiv mexanizmlərin siyasi iradəyə, etibarlı məlumatlara və davamlı əməkdaşlığa əsaslanmalı olduğunu vurğulayıb. O, arxivlərə çıxışın, mütəxəssislərin hazırlanmasının və ailələrin mütəmadi məlumatlandırılmasının əhəmiyyətini qeyd edib.
Prezident axtarış, məlumat mübadiləsi, məhkəmə-tibbi ekspertiza imkanları və ailələrə dəstək sahələrində BMT-nin və digər aidiyyəti beynəlxalq təşkilatların rolunun artırılmasına çağırıb. Azərbaycan 2002-ci ildən BMT Baş Assambleyasına itkin düşmüş şəxslərlə bağlı qətnamə layihələri təqdim edir. Əliyev məsələyə beynəlxalq diqqəti artırmaq üçün BMT çərçivəsində xüsusi mexanizmin yaradılmasının zəruri olduğunu bildirib.
