OMM Redaksiyası
Almaniyanın dörd böyük siyasi fondu Gürcüstanda fəaliyyətini dayandırıb. Almaniyanın Gürcüstandakı səfiri Barbara Voss bildirib ki, hökumətin qərarları bu təşkilatları fəaliyyətlərini müvəqqəti dayandırmağa məcbur edib. Konrad Adenauer Fondu və Fridrix Naumann Fondu Tbilisidəki ofislərini sentyabrın 30-da bağlayıblar.
Ofislərin bağlanması Gürcüstanın Qrantlar haqqında qanununa diqqəti yenidən artırıb və ölkədə xarici maliyyə ilə həyata keçirilən vətəndaş cəmiyyəti, tədqiqat və təhsil layihələrinin gələcəyi ilə bağlı suallar doğurub.
Fondların Gürcüstandakı fəaliyyəti
Almaniyanın siyasi partiyalarla əlaqəli fondları dövlət büdcəsindən maliyyələşir və beynəlxalq miqyasda vətəndaş təhsili, siyasi dialoq və institutların qurulması sahələrində çalışır. Fondların Gürcüstandakı fəaliyyət istiqamətləri fərqli olub.
Almaniya Xristian Demokrat İttifaqı (CDU) ilə əlaqəli Konrad Adenauer Fondu 2003-cü ildən Gürcüstanda fəaliyyət göstərib. Fond demokratiya, qanunun aliliyi, parlamentin inkişafı, Avropaya inteqrasiya, dinlərarası dialoq və Almaniya-Gürcüstan münasibətləri üzrə layihələr həyata keçirib.
Azad Demokrat Partiyası (FDP) ilə əlaqəli Fridrix Naumann Fondu liberal dəyərləri, plüralizmi, vətəndaş iştirakını və qanunun aliliyini təşviq edib, müstəqil jurnalistlər üçün təlimlər keçirib.
Yaşıllarla əlaqəli Haynrix Böll Fondu 2003-cü ildə Tbilisidə Cənubi Qafqaz üzrə regional ofisini açıb. Fəaliyyətinə demokratikləşmə, gender bərabərliyi, ekologiya, münaqişələr üzrə dialoq və sovet dövrünün tarixi daxil olub.
Almaniya Sosial Demokrat Partiyası (SPD) ilə əlaqəli Fridrix Ebert Fondu sosial-demokratik dəyərlər və müstəqil həmkarlar ittifaqları ilə əməkdaşlıq, o cümlədən əməyin mühafizəsi üzrə tədqiqatlara diqqət yetirib.
Fondların fəaliyyəti təlimləri, konfransları, araşdırmaları, nəşrləri və yerli tərəfdaşlar üçün qrantları əhatə edib. Fondlar işlərinin partiya maraqlarından kənar olduğunu bildirsələr də, Gürcüstan rəsmiləri bu mövqeyi mübahisələndiriblər. Voss Almaniya-Gürcüstan əməkdaşlığının təzyiq altında olan sahələri sırasında təqaüdləri, elmi əməkdaşlığı və Şərq Tərəfdaşlığı layihələrini də qeyd edib.
Qrant qaydaları sərtləşdirilib
2025-ci ilin aprelində qəbul edilən dəyişikliklərə əsasən, xarici donorlar Gürcüstanda qrant verməzdən əvvəl hökumətdən razılıq almalıdırlar. Qanunvericilik bu razılıq olmadan verilən qrantların qəbul edilməsini qadağan edir.
2026-cı ilin martında qəbul edilən əlavə dəyişikliklərlə qrant anlayışı genişləndirilib və tənzimləmə çərçivəsi əhatə dairəsinə görə artırılıb. Tələb olunan razılıq olmadan qrant alan şəxs qrantın dəyərinin iki misli məbləğində cərimələnə bilər. Qanuna görə, pozuntuya görə məsuliyyət hadisədən sonra altı ilədək müddətdə tətbiq oluna bilər.
Gürcüstan hökuməti qaydaların ölkənin suverenliyini qorumaq və xarici müdaxilənin qarşısını almaq məqsədi daşıdığını bildirir. Rəsmilər xarici donorların fəaliyyətinə qadağa qoyulmadığını, onların milli qanunvericiliyə əməl etməli olduqlarını deyirlər.
Fondlar isə yeni tələblərin müstəqil fəaliyyət göstərmələrinə imkan vermədiyini bildirirlər. Konrad Adenauer Fondu Gürcüstan hakimiyyətinin iyulun 28-də layihə maliyyələşdirilməsi ilə bağlı müraciətlərini rədd etdiyini açıqlayıb. Fond Almaniya hökumətinin fəaliyyətini davam etdirmək üçün çıxış yolu tapmaq cəhdlərinin nəticəsiz qaldığını bildirib.
Fondun mövqeyinə görə, razılıq yalnız layihələrin onun siyasi xarakterini və missiyasını əks etdirməsinə mane olacaq şərtlərlə mümkün görünürdü.
2002-ci ildən Gürcüstanda çalışan Fridrix Naumann Fondu yeni qanunvericiliyə uyğun müraciət etdiyini, layihələri maliyyələşdirməyə və yerli tərəfdaşlarla əməkdaşlığı davam etdirməyə çalışdığını bildirib. Fond Gürcüstan hakimiyyətinin proqramlarının bütün hissələrinin hökumət prioritetlərinə uyğunlaşdırılmasını, ayrı-ayrı fəaliyyətlərin isə ayrıca təsdiqlənməsini tələb etdiyini deyib. Fondun fikrincə, bu şərtlər liberal siyasi fond kimi müstəqil fəaliyyət göstərməsinə mane olur.
Voss Almaniyadan ciddi dəstək alan və Almaniya ilə sıx elmi əlaqələri olan İlia Dövlət Universitetinin gələcəyi barədə də xəbərdarlıq edib. Səfir universitetin mövcudluğunun təhlükə altında olduğunu deyib. Gürcüstan hakimiyyəti bu qiymətləndirməni qəbul etməyib.
Qrant qanunvericiliyi xarici maliyyələşən fəaliyyətləri tənzimləyən daha geniş qanunlar paketinin bir hissəsidir. Gürcüstanın Xarici Agentlərin Qeydiyyatı haqqında qanunu qeydiyyat tələblərinə əməl etməmək də daxil olmaqla, bəzi qəsdən pozuntulara görə cərimə və ya beş ilədək həbs nəzərdə tutur.
Qanunvericilik beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatlarının və Avropa institutlarının tənqidinə məruz qalıb. Gürcüstan hökuməti isə ölkəni xarici siyasi müdaxilədən qorumaq üçün daha sərt təminatların vacib olduğunu bildirir.
Mübahisə Gürcüstanın Avropa İttifaqına üzvlük prosesinin dayanmış vəziyyətdə olduğu vaxt baş verir. Avropa Şurası 2024-cü ilin oktyabrında prosesin faktiki olaraq dayandığını bildirib. Növbəti ay Gürcüstan hökuməti 2028-ci ilədək Aİ-yə üzvlük danışıqlarının başlanmasını gündəmə gətirməyəcəyini açıqlayıb.
2026-cı ilin martında Avropa Komissiyası Gürcüstanın diplomatik, xidməti və rəsmi pasport sahibləri üçün vizasız gediş-gəlişi 12 ay müddətinə dayandırıb. Adi Gürcüstan pasportu olan şəxslərə bu qərar şamil edilməyib.
Gürcüstan rəsmiləri Berlinin tənqidlərinə qarşı öz ittihamlarını səsləndiriblər. Hakim “Gürcü Arzusu” partiyasının deputatı İrakli Kirtsxaliya fondların hökumətin məqsədəuyğun hesab etdiyi qrant proqramlarını təqdim etmələri halında təsdiq alacaqlarını deyib. O, Almaniyadakı seçkilərin nəticələrinə, ölkənin iqtisadi vəziyyətinə və enerji çətinliklərinə də diqqət çəkərək Aİ-yə hansı ölkələrin qoşulacağına təkcə Berlinin qərar vermədiyini vurğulayıb.
Parlamentin Hüquq məsələləri komitəsinin sədri Arçil Qorduladze fondların iddialarını dezinformasiya adlandırıb. O, Almaniya səfirinin təhdid kimi xarakterizə etdiyi ifadələrinə cavab olaraq Vyana Konvensiyasına istinad edib.
Tərəflərin mövqelərini dəyişməyə hazır olduğuna dair əlamət görünmür. Fondların ofislərinin bağlanması Tbilisi ilə Avropa tərəfdaşları arasında daha bir fikir ayrılığı yaradıb və Almaniya-Gürcüstan əməkdaşlığının onilliklərə söykənən istiqamətlərindən birini təzyiq altında qoyub.
