OMM Redaksiyası
Sibirdə taun əleyhinə institutda çalışan 28 yaşlı Darya Shipilovanın ölümündən sonra onun vəbadan öldüyü ilə bağlı ehtimallar səsləndirilib. Rusiya qurumları vəba və yoxlanılan digər təhlükəli patogenlərə dair sübut tapmadıqlarını bildiriblər, lakin ölümün dəqiq səbəbi hələ aydın deyil.
Rəsmi açıqlamalar və karantin tədbirləri
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, Shipilova sentyabrın 29-da ağır pnevmoniya ilə xəstəxanaya yerləşdirilib. O, İrkutskda yerləşən Sibir və Uzaq Şərq Taun Əleyhinə Elmi-Tədqiqat İnstitutunda işləyib. “Meduza”nın yazdığına görə, o, oktyabrın 2-də İrkutsk yaxınlığındakı Şelehov şəhərində vəfat edib.
Həmin gün Rusiyanın istehlakçı hüquqlarına nəzarət qurumu “Rospotrebnadzor”un İrkutsk üzrə bölməsi yüksək təhlükəli patogen ehtimalı ilə bağlı xüsusi komissiyanın yaradıldığını açıqlayıb. ÜST ölüm xəbərini media məlumatlarından öyrəndiyini bildirib.
Buryatiya Respublikasının rəhbəri Aleksey Tsydenov oktyabrın əvvəlində Shipilovanın taun xəstəliyindən ölmüş ola biləcəyini söyləyib. Хабарlar onun sözlərini харилцан адилгүй təqdim edib: “Kyiv Post” Tsydenovun ağciyər taununa yoluxmanın təsdiqləndiyini dediyini, “Reuters” isə bunu ehtimal kimi irəli sürdüyünü yazıb. O, sonradan açıqlamasını yumşaldıb.
ÜST oktyabrın 3-də Rusiya rəsmilərindən məlumatları dəqiqləşdirməyi istəyib, oktyabrın 5-də, 6-da və 7-də sorğunu təkrarlayıb. “Associated Press”in məlumatına görə, “Rospotrebnadzor” oktyabrın 4-də Shipilovaya “mənşəyi naməlum pnevmoniya” diaqnozu qoyulduğunu, geniş testlərdə onun iş fəaliyyəti ilə əlaqəli mikroorqanizmlərin aşkarlanmadığını bildirib.
İrkutsk vilayətinin qubernatoru İqor Kobzev oktyabrın 5-də Shipilovanın mənşəyi naməlum pnevmoniyadan öldüyünü və institut əməkdaşları arasında yeni yoluxma qeydə alınmadığını açıqlayıb. Müstəqil “Liudi Baikala” nəşri anonim mənbələrə istinadən onun ağciyər taunundan öldüyünü və İrkutskdakı bir neçə xəstəxanada karantin tətbiq edildiyini yazıb. Rusiya isə ÜST-yə müalicə aldığı xəstəxanadan başqa səhiyyə müəssisələrinin karantinə bağlanmadığını bildirib.
“Reuters”in məlumatına görə, “Rospotrebnadzor” rəhbəri Anna Popova həftəsonu təcili iclas üçün Sibirə gedib. Şelehovdakı İrkutsk Alüminium Zavodunun direktoru işçilərə ehtiyat tədbiri olaraq maska taxmağı tapşırdığını “Telegram”da yazıb.
Oktyabrın 6-da Rusiya ÜST-yə İrkutsk vilayətində son vaxtlar taun hadisəsi qeydə alınmadığını və təxminən 200 nəfərin karantinə götürüldüyünü bildirib. ÜST-nin baş direktoru Tedros Adhanom Qebreyesus bu məlumatı açıqlayıb.
Oktyabrın 7-də Qebreyesus pnevmoniyanın səbəbi müəyyənləşdirilməyən ikinci əməkdaş barədə media xəbərlərinin dəqiqləşdirilməsini istədiklərini deyib. “Reuters”in yazdığına görə, “Rospotrebnadzor” epidemiya təhlükəsi olmadığını və qabaqlayıcı tədbirlərin mərhələli şəkildə dayandırıldığını bildirib. ABŞ Prezidenti Donald Tramp isə Moskvanın vəziyyətə nəzarət etdiyinə inandığını və Vaşinqtonun bioloji silah ehtimalı görmədiyini söyləyib.
Kobzev oktyabrın 8-də karantin tədbirlərinin başa çatdığını elan edib. “Meduza” onun Shipilovanın işlədiyi patogenlərə qarşı peyvənd olunduğunu və institutda patogenlərlə bağlı qəza aşkarlanmadığını söylədiyini yazıb. “Al Jazeera” isə Rusiyanın ikinci yoluxma halı ilə bağlı xəbərləri yalan məlumat adlandırdığını bildirib.
ÜST-nin qiymətləndirməsi və açıq qalan suallar
ÜST oktyabrın 10-da Rusiyanın təqdim etdiyi məlumatların qiymətləndirməsini dərc edib. Rusiya rəsmilərinin hesabatına əsasən, təxminən 200 təmaslı şəxs yeddi gün ərzində tibbi nəzarətdə saxlanılıb və hər gün laborator müayinədən keçirilib. Onların heç birində simptom yaranmayıb.
ÜST-yə təqdim olunan məlumata görə, 5 500-dən çox laborator testdə yüksək təhlükəli patogenlər, o cümlədən taun aşkarlanmayıb. Shipilova və təmasda olduğu şəxslər müxtəlif mikroorqanizmlərə görə yoxlanılıb. İki müstəqil araşdırmada institutda biotəhlükəsizlik və ya bioloji mühafizə qaydalarının pozulmasına dair sübut tapılmayıb. Onun ölümü ilə əlaqələndirilən başqa ağır pnevmoniya halı müəyyən edilməyib.
Rusiya rəsmiləri Shipilovanın simptomlar başlamazdan əvvəlki iki həftə ərzində İrkutsk vilayətindən kənara çıxmadığını bildiriblər. Onların təsnifatına əsasən, ölümün səbəbi mənşəyi müəyyən edilməmiş pnevmoniyadır; testlər taun və yoxlanılan digər təhlükəli patogenləri aşkar etməyib. Rəsmilər onun işlədiyi patogenlərə qarşı peyvənd olunduğunu da qeyd ediblər.
ÜST Rusiyanın təqdim etdiyi məlumatlara əsasən, bu hadisə ilə əlaqəli davam edən yoluxma zəncirinə dair sübut olmadığını bildirib. Oktyabrın 11-də təşkilat Shipilovanın ölümünə səbəb olan pnevmoniyanın mənşəyini hələ müəyyən etmədiyini və taun hadisəsinin qeydə alınmadığını açıqlayıb.
Təşkilat yeddi günlük müşahidə müddətinin bütün mümkün xəstəlik səbəblərini istisna etməyə yetərli olub-olmadığını müstəqil şəkildə müəyyən edə bilmədiyini vurğulayıb. ÜST laboratoriya ilə əlaqəli təması bu mərhələdə tam istisna etməyin mümkün olmadığını, bununla belə, Rusiyanın təqdim etdiyi məlumatlarda laboratoriya qəzasına dair göstərici olmadığını bildirib. Təşkilatın biotəhlükəsizlik tövsiyələrinin ehtiyat xarakterli olduğu və hər hansı insidentin baş verdiyi mənasına gəlmədiyi də qeyd olunub.
ÜST yeni klinik, epidemioloji və laborator məlumatlar əldə olunduqca vəziyyəti izləyəcəyini, bu hadisə ilə əlaqədar səyahət və ticarət məhdudiyyətləri tövsiyə etmədiyini açıqlayıb.
Shipilovanın iş yerində canlı bakteriya olan sınaq şüşəsini yerə saldığı, Taylanda və ya Moldovaya səfərdən, yaxud Monqolustan sərhədi yaxınlığındakı əraziyə getdikdən sonra xəstələndiyi barədə iddialar yayılıb. “Liudi Baikala” sınaq şüşəsi iddiasını dərc etsə də, Rusiya bu məlumatların həqiqətə uyğun olmadığını ÜST-yə bildirib. “Reuters” digər səfər iddialarını təsdiqləyən açıq sübut tapmadığını yazıb. “CNBC” isə “Mash” “Telegram” kanalının Shipilovanın iş səfərindən Buryatiyadan qayıtdığını bildirdiyini qeyd edib.
ÜST ikinci əməkdaşın da səbəbi məlum olmayan pnevmoniyaya yoluxduğu barədə xəbərlərin yoxlanmasını istəyib. Rusiya rəsmiləri bu məlumatları təkzib edib. “Reuters” ikinci şəxsin öldüyünə dair sübut tapmadığını bildirib.
Qazaxıstan, Qırğızıstan və Özbəkistan sərhədlərdə qabaqlayıcı tədbirləri artıracaqlarını açıqlayıblar. ÜST və ABŞ Rusiyadan əlavə məlumat istəyib. İctimai səhiyyə üzrə mütəxəssislər indiyədək yalnız bir halın qeydə alındığını vurğulayaraq ehtiyatlı yanaşmaya çağırıblar.
Tauna “Yersinia pestis” bakteriyası səbəb olur. Bakteriya gəmiricilər və digər kiçik məməlilər arasında yayılır, insanlara yoluxmuş birələrin dişləməsi, yoluxmuş toxuma və materiallarla təmas, ağciyər taununda isə tənəffüs damcılarının nəfəsə çəkilməsi ilə keçə bilər. Xəstəliyin bubon, septik və ağciyər formaları var. Vaxtında diaqnoz qoyulduqda antibiotiklərlə müalicə oluna bilər, müalicəsiz qaldıqda isə ölümcül ola bilər.
Taun Afrika, Asiya və Amerika qitələrinin bəzi ərazilərində heyvanlar arasında qalmaqdadır; Sibir də bu ərazilərdəndir. ÜST-nin məlumatına görə, son illərdə insanlarda xəstəliyin ən çox qeydə alındığı ölkələr Konqo Demokratik Respublikası və Madaqaskardır. Rusiyada taun nadir hallarda rast gəlinir.
Shipilovanın pnevmoniyasının səbəbi və yoluxma mənbəyi hələ məlum deyil. Rusiya rəsmiləri testlərdə taun aşkarlanmadığını və iki araşdırmada laboratoriya insidenti tapılmadığını deyirlər. ÜST isə diaqnozun təsdiqlənmədiyini, laboratoriya ilə əlaqəli yoluxmanın tam istisna oluna bilmədiyini və əlavə klinik, epidemioloji və laborator məlumatlara ehtiyac olduğunu bildirir. Rusiyanın gəldiyi nəticələrin əsasını təşkil edən sübutları ictimaiyyətə açıqlayıb-açıqlamayacağı da bəlli deyil.
