Niderlanddakı Leiden Universiteti tərəfindən aparılan yeni araşdırma dünyada ən çox istehlak edən 10 faizlik əhalinin ətraf mühitə vurduğu zərərin iqtisadi miqyasını ortaya qoyub.
"Operativ Məlumat Mərkəzi-OMM" xəbər verir ki, bununla bağlı xarici KİV məlumat yayıb.
Alimlərin hesablamalarına görə, bu varlı təbəqənin fəaliyyəti nəticəsində yaranan ekoloji ziyanın cəmiyyət üçün illik dəyəri 1,7–5,7 trilyon dollar arasında dəyişir.
Ətraf mühit üzrə tədqiqatçılar Inge Schrijver, Rutger Hoekstra və Paul Behrens təbiətə vurulan zərəri iqtisadi göstəricilərlə ifadə etmək məqsədilə genişmiqyaslı araşdırma aparıblar.
Tədqiqat zamanı dünyanın ən varlı 10 faizinin karbon emissiyaları, biomüxtəlifliyin azalmasına təsiri, su istehlakı, eləcə də azot və fosfor tullantıları ilə bağlı istehlak izləri təhlil edilib.
Araşdırmanın nəticələrinə əsasən, bu qrupa daxil olan hər bir şəxsin illik ekoloji borcu orta hesabla 2 300–7 500 dollar arasında dəyişir.
Alimlər bildirirlər ki, ortaya çıxan bu məbləğ qlobal iqlim və biomüxtəlifliyin qorunması proqramlarının maliyyələşdirilməsində mövcud olan böyük büdcə çatışmazlıqlarını əhəmiyyətli dərəcədə aradan qaldıra bilər.
Nəticələr göstərir ki, ümumi ekoloji zərərin ən böyük hissəsi – 47–56 faizi biomüxtəlifliyin itirilməsi ilə bağlıdır. İkinci yerdə isə 36–45 faiz payla iqlim dəyişikliyinin təsirləri qərarlaşıb.
Araşdırma həmçinin ölkələr arasında ciddi fərqlərin olduğunu ortaya qoyub. Məsələn, lüks istehlakın ən yüksək səviyyədə olduğu ABŞ-də ən varlı 10 faizlik əhalinin adambaşına düşən ekoloji borcu 19 min–63 min dollar arasında qiymətləndirilir. Bu rəqəm həmin şəxslərin illik gəlirlərinin təxminən 6–20 faizinə, ümumi sərvətlərinin isə 3 faizindən az hissəsinə bərabərdir.
Müqayisə üçün, Hindistanda ən varlı 10 faizin adambaşına düşən ekoloji borcu 410–1 400 dollar arasında dəyişir.
Tədqiqat müəllifləri vurğulayırlar ki, “çirkləndirən ödəyir” prinsipinə əsaslanan vergi sistemi təkbaşına qlobal ekoloji problemləri həll edə bilməz. Bununla belə, belə bir mexanizm daha davamlı istehlak modelinə keçid üçün mühüm maliyyə mənbəyi yarada bilər.
Araşdırmaya görə, təkcə ABŞ və Çindəki ən varlı təbəqəyə tətbiq olunacaq nisbətən aşağı ekoloji vergilər belə, 2030-cu ilə qədər biomüxtəlifliyin qorunması fondlarında yaranmış yüz milyardlarla dollarlıq maliyyə çatışmazlığını bağlamağa imkan verə bilər.
Mütəxəssislərin fikrincə, bu vergilərdən əldə olunacaq vəsaitlər həm ətraf mühitin qorunmasına yönəlmiş böyük layihələrin maliyyələşdirilməsində, həm də aşağı gəlirli ailələrin həyat şəraitinin yaxşılaşdırılmasında istifadə oluna bilər.
