OMM Redaksiyası
Çinin Baş naziri Li Qiang bazar günü rəsmi səfər və regional sammitdə iştirak etmək üçün Tacikistana gəlib. AnewZ yazır ki, Pekinin Mərkəzi Asiya ilə əlaqələrini gücləndirdiyi bir vaxtda gündəliyin əsas mövzuları təhlükəsizlik, ticarət və nəqliyyat əlaqələridir.
Li Qiang Tacikistanın Baş naziri Qohir Rasulzodanın dəvəti ilə Düşənbəyə gəlib. Çin Dövlət Şurasının İnformasiya Ofisinin məlumatına görə, onu paytaxtın beynəlxalq hava limanında Rasulzoda və digər yüksək vəzifəli şəxslər qarşılayıblar.
Səfər Li Qiangın Özbəkistana səfərindən sonra, Rusiyaya planlaşdırılan səfərindən əvvəl baş tutur. Pekin regionda yüksək səviyyəli diplomatik əlaqələri genişləndirir.
Li Qiang Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) Hökumət Başçıları Şurasının 25-ci iclasında iştirak edir. Liderlər ticarət, nəqliyyat, enerji və iqtisadi inkişaf sahələrində əməkdaşlığı müzakirə edirlər.
2001-ci ildə yaradılan ŞƏT ilkin olaraq regional təhlükəsizlik məsələlərinə diqqət yetirsə də, sonradan Avrasiyada siyasi və iqtisadi əməkdaşlıq üçün mühüm platformaya çevrilib. Mərkəzi Asiya ilə Sincan bölgəsi vasitəsilə sərhədi olan Çin üçün təşkilat transsərhəd təhlükəsizlik təhdidlərinin müzakirə olunduğu əsas forumlardan biridir.
Tacikistan Mərkəzi Asiyanın dağlıq cənub sərhədində yerləşir, Əfqanıstanla həmsərhəddir və Çini Mərkəzi və Cənubi Asiya ilə birləşdirə biləcək ticarət yollarına yaxındır.
Pekinlə Düşənbə arasında münasibətlərdə təhlükəsizlik prioritet olaraq qalır. Əfqanıstan sərhədindəki qeyri-sabitlik və Tacikistanda Çin vətəndaşlarını hədəf alan əvvəlki hücumlarla bağlı narahatlıqlar fonunda Çin terrorla mübarizə, kəşfiyyat məlumatlarının mübadiləsi və hüquq-mühafizə sahələrində daha sıx əməkdaşlığa çağırıb.
Çin dövlət mediasının məlumatına görə, Li Qiang bazar ertəsi Tacikistan Prezidenti Emomali Rahmonla danışıqlarda təhlükəsizlik əlaqələrinin gücləndirilməsini istəyib.
Çinin Tacikistan iqtisadiyyatında artan rolu
Səfər Pekinlə Düşənbə arasında iqtisadi əlaqələrin sürətlə genişləndiyini də göstərir. Çin Tacikistanın ən böyük investorudur və əsas ticarət tərəfdaşlarından biridir; infrastruktur, mədənçilik, istehsal, kənd təsərrüfatı və nəqliyyat layihələrini dəstəkləyir.
Çinin maliyyələşdirdiyi avtomobil yolları, dəmir yolu tunelləri və sənaye müəssisələri Tacikistanın nəqliyyat şəbəkəsinin yaxşılaşmasına və sənaye imkanlarının artmasına kömək edib.
Tacikistan Xarici İşlər Nazirliyinin məlumatına görə, ikitərəfli ticarət son üç onillikdə kəskin artaraq 1993-cü ildə 9 milyon dollardan az olduğu halda, 2024-cü ildə təxminən 1,96 milyard dollara çatıb.
Çin investisiyaları, xüsusilə təbii sərvətlər, sənayeləşmə və regional nəqliyyat dəhlizləri sahələrində Tacikistanın inkişaf planlarında mühüm yer tutur.
Yüksək səviyyəli səfərlər ikitərəfli əlaqələri möhkəmləndirir
Diplomatik təmaslar iki ölkə arasındakı münasibətlərin möhkəmlənməsinə dəstək verib. Çin Prezidenti Si Cinpinin 2024-cü ilin iyulunda Tacikistana dövlət səfəri zamanı Pekin və Düşənbə münasibətləri yeni dövrdə hərtərəfli strateji əməkdaşlıq tərəfdaşlığı səviyyəsinə qaldırıb. Bu qərar iqtisadi, siyasi və təhlükəsizlik sahələrində daha sıx əməkdaşlığa zəmin yaradıb.
2026-cı ilin mayında Rahmon Çinə səfər edib. Tərəflər əlavə əməkdaşlıq sazişləri imzalayıb, investisiya və biznes əlaqələrinin genişləndirilməsi imkanlarını müzakirə ediblər.
Danışıqlarda Tacikistanın xarici kapital cəlb etmək, nəqliyyat və enerji infrastrukturunu inkişaf etdirmək səyləri, eləcə də böyük hidroenerji potensialına və mineral ehtiyatlara malik ölkədə Çin şirkətləri üçün yaranan imkanlar müzakirə olunub.
Dənizə çıxışı olmayan Tacikistan üçün Çinlə daha sıx iqtisadi əlaqələr ticarət marşrutlarını şaxələndirmək, investisiya cəlb etmək və regional bazarlara çıxışı yaxşılaşdırmaq imkanı yaradır. Pekin üçün isə tərəfdaşlıq Mərkəzi Asiyada iqtisadi əlaqələri genişləndirmək, Qərbi Çini qərb və cənub istiqamətindəki bazarlarla birləşdirən nəqliyyat dəhlizlərini inkişaf etdirmək məqsədinə xidmət edir.
ŞƏT Çin və Tacikistana bu məqsədləri digər regional güclərlə birlikdə irəli aparmaq üçün daha geniş platforma təqdim edir. Üzv dövlətlər iqtisadi inteqrasiyanın dərinləşdirilməsinə, infrastrukturun yaxşılaşdırılmasına və təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsinə dəfələrlə çağırıblar. Bununla belə, ölkələrin fərqli prioritetləri və inkişaf səviyyələri çətinliklər yaradır.
Li Qiangın səfəri oktyabrın 20-dək davam edəcək. Düşənbədəki görüşdən sonra onun Çin və Rusiya hökumət başçılarının 31-ci müntəzəm görüşündə iştirak etmək üçün Rusiyaya getməsi planlaşdırılır.
Səfər Pekinin Mərkəzi Asiyadakı nüfuzunu artırmaq, eyni zamanda Avrasiya üzrə diplomatik və iqtisadi tərəfdaşlıqlarını möhkəmləndirmək cəhdlərini əks etdirir. Düşənbədə keçirilən görüşlər Çin və Tacikistan üçün ortaq təhlükəsizlik narahatlıqları və genişlənən iqtisadi əlaqələr üzərində qurulan tərəfdaşlığı irəli aparmaq imkanıdır.
