Azərbaycanda istər kiçik bizneslə məşğul olanlar, istərsə də sərbəst çalışanlar (frilanserlər) üçün ən çox verilən suallardan biri VÖEN ilə bağlıdır. Gəlin, bu anlayışı sadə dildə analiz edək.
VÖEN (Vergi Ödəyicisinin Eyniləşdirmə Nömrəsi) — fiziki və ya hüquqi şəxslərin vergi orqanlarında qeydiyyatını təsdiq edən 10 rəqəmli koddur. Bir çoxları elə düşünür ki, VÖEN ancaq böyük şirkətlərə lazımdır. Lakin qanunvericilik fərdi qaydada gəlir əldə edən hər bir vətəndaşın (repetitor, dizayner, usta, taksi sürücüsü və s.) bu nömrəni almasını tələb edir.
Qeydiyyat prosesi: Cəmi bir neçə dəqiqə
Müasir rəqəmsal sistemlər sayəsində artıq vergi idarələrində növbə gözləməyə ehtiyac qalmayıb. Vətəndaşlar iki əsas yolla qeydiyyatdan keçə bilərlər:
- Onlayn müraciət: "Asan İmza" vasitəsilə e-taxes.gov.az portalına daxil olaraq, elektron ərizəni doldurmaqla bir neçə dəqiqə ərzində VÖEN sahibi olmaq mümkündür.
- Xidmət mərkəzləri: Elektron imza olmayan şəxslər şəxsiyyət vəsiqəsi ilə istənilən "ASAN Xidmət" mərkəzinə yaxınlaşaraq ödənişsiz şəkildə qeydiyyatdan keçə bilərlər.
Kimlər mütləq VÖEN almalıdır?
Əgər fəaliyyətiniz muzdlu iş (əmək müqaviləsi) deyil, müstəqil xidmət xarakteri daşıyırsa, VÖEN almanız şərtdir. Bu, sizə aşağıdakı imkanları yaradır:
- Banklarda sahibkar hesabı açmaq;
- Rəsmi müqavilələr imzalamaq (xüsusilə şirkətlərlə işləyərkən);
- Gələcəkdə pensiya təminatı üçün sosial sığorta haqlarını ödəmək;
- Xarici partnyorlardan rəsmi ödənişlər qəbul etmək.
Vergi öhdəlikləri: Qorxmalı bir şey varmı?
VÖEN-i olan fiziki şəxslərin çoxu sadələşdirilmiş vergi ödəyicisi kimi fəaliyyət göstərir. Bu rejimdə vergi dərəcəsi cəmi 2% təşkil edir. Məsələn, rəsmi gəliriniz 1000 manatdırsa, dövlətə cəmi 20 manat vergi ödəyirsiniz. Bundan əlavə, rüblük hesabatların onlayn qaydada təqdim edilməsi prosesi də kifayət qədər sadələşdirilib.
Vacib məqam: Fəaliyyətinizi dayandırdıqda və ya fasilə verdikdə, VÖEN-i bağlamaq və ya dondurmaq mümkündür. Bu halda heç bir vergi və ya cərimə tətbiq olunmur.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, VÖEN-siz fəaliyyət göstərmək gələcəkdə həm ciddi cərimələrə yol aça bilər, həm də biznesin böyüməsinə mane olur. Şəffaf fəaliyyət həm dövlətin, həm də sahibkarın maraqlarına xidmət edir.
VÖEN Haqqında Ən Çox Verilən 5 Sual (FAQ)
Oxucularımız üçün qaranlıq qalan məqamlara aydınlıq gətiririk:
1. VÖEN almaq pulludur? Xeyr, istər "ASAN Xidmət" mərkəzlərində, istərsə də onlayn portallarda qeydiyyat tamamilə ödənişsizdir. Heç bir dövlət rüsumu tələb olunmur.
2. Əgər heç bir qazancım yoxdursa, yenə də vergi ödəməliyəm? Xeyr, əgər gəliriniz yoxdursa, vergi ödəmirsiniz. Lakin bu halda vergi orqanına fəaliyyətinizin olmadığını göstərən "boş" (sıfır) bəyannamə təqdim etməlisiniz. Əks halda fəaliyyətsizliyə görə maliyyə sanksiyası tətbiq oluna bilər.
3. VÖEN-im olsa, başqa yerdə rəsmi işçi kimi çalışa bilərəm? Bəli, olar. Qanunvericilik həm əmək müqaviləsi ilə haradasa işləməyə, həm də paralel olaraq fərdi sahibkar (VÖEN) kimi fəaliyyət göstərməyə icazə verir. Bu halda sizin iş yerinizdəki maaşınızdan vergini işəgötürən, VÖEN üzrə qazancınızın vergisini isə özünüz ödəyirsiniz.
4. VÖEN-i bağlamaq və ya dondurmaq mümkündürmü? Bəli. Əgər müəyyən müddət fəaliyyət göstərməyəcəksinizsə, VÖEN-i dondura bilərsiniz. Fəaliyyəti tamamilə dayandırmaq istədikdə isə ləğv etmək üçün müraciət etmək kifayətdir. Hər iki proses onlayn qaydada həyata keçirilə bilər.
5. VÖEN üçün mütləq ofis lazımdır? Xeyr, şərt deyil. Bir çox frilanser və kiçik sahibkar qeydiyyat zamanı fəaliyyət ünvanı kimi öz yaşayış ünvanını (qeydiyyatda olduğu evi) göstərir.
