Azərbaycan Respublikası Ali Məhkəməsi əlilliyi olan şəxslərin sosial hüquqlarını qoruyan mühüm bir qərar qəbul edib. Yeni vahid məhkəmə təcrübəsinə əsasən, əlillik dövründə pensiya yaşına çatmış şəxslərə əlilliyə görə əmək pensiyası müddətsiz (ömürlük) təyin edilməlidir.
Bu barədə “Operativ Məlumat Mərkəzi-OMM”-ə məhkəmədən məlumat verilib.
Əlilliyə görə pensiya niyə dayandırılmışdı? Məhkəmə işinin detalları
İşin hallarına əsasən, iddiaçı 2017-ci ildən dövlət qulluqçusu kimi II qrup əlilliyə görə əmək pensiyası alıb. Bu pensiya əlillik dövrü üçün təyin olunaraq 2022-ci ilin iyul ayınadək ödənilib və həmin tarixdən etibarən dayandırılıb.
İddiaçı pensiya yaşına çatdığını əsas gətirərək, təyin edilmiş əmək pensiyasının müddətsiz hesab olunmasını və dayandırılmış ödənişlərin bərpasını tələb edib.
Lakin cavabdeh inzibati orqan vətəndaşın sığorta stajının 25 ildən, dövlət qulluğu stajının isə 15 ildən az olduğunu bildirərək müraciəti rədd edib.
Məhkəmə instansiyalarının qərarları: Apellyasiya və Ali Məhkəmə nə dedi?
Birinci instansiya məhkəməsi vətəndaşın şikayətini rədd etsə də, Apellyasiya instansiyası bu qərarı ləğv edərək iddianı təmin edib. Məhkəmə pensiyanın müddətsiz hesab olunmalı olduğu qənaətinə gəlib.
Cavabdeh qurumun verdiyi kassasiya şikayətinə baxan Ali Məhkəmə isə şikayəti təmin etməyərək apellyasiya qərarını qüvvədə saxlayıb.
Qərarda birmənalı şəkildə bildirilib ki, şəxs əlillik dövründə pensiya yaşına çatdığı halda və həmin anda əlillik statusu qüvvədə olduqda, pensiya ömürlük təyin edilməlidir. Bunun üçün heç bir əlavə müraciət tələb olunmur.
Qanun nə tələb edir? Əlavə müraciətə ehtiyac varmı?
Ali Məhkəmənin İnzibati kollegiyası öz qərarında "Əmək pensiyaları haqqında" Qanunun 32.2-ci maddəsini geniş təhlil edib.
Məhkəmə vurğulayıb ki, qanunvericilikdə pensiya yaşına çatmış əlillərə pensiyanın ömürlük təyin edilməsi imperativ (məcburi) qaydada nəzərdə tutulub. Bu zaman əlilliyin yenidən qiymətləndirilməsi və ya şəxsin əlavə müraciəti şərt kimi qoyulmayıb.
Tələb olunan yeganə əsas şərt şəxsin qanunla müəyyən edilmiş pensiya yaşına çatması və həmin anda əlillik statusunun mövcud olmasıdır. Əvvəllər pensiya müəyyən müddət üçün təyin olunsa belə, bu hüququn reallaşdırılması əlavə formal prosedurlarla məhdudlaşdırıla bilməz.
İnzibati orqanların vəzifəsi: Sosial təminat hüququ necə qorunmalıdır?
Qərarda xüsusi olaraq vurğulanıb ki, pensiya hüquqlarının təmin edilməsi inzibati orqanın birbaşa xidməti vəzifəsidir.
"İnzibati icraat haqqında" Qanunun prinsiplərinə əsasən, dövlət orqanı yalnız şəxsin əleyhinə olan halları deyil, onun xeyrinə olan halları da araşdırmalıdır. Qurumlar vətəndaşın hüquq və vəzifələrini izah etməli, qanunun tətbiqini öz təşəbbüsü ilə təmin etməlidir.
Yekun olaraq məhkəmə bildirib ki, qanunda birbaşa nəzərdə tutulmayan formal tələblər (əlavə müraciət tələbi) vətəndaşın sosial təminat hüququndan imtina üçün əsas ola bilməz. Məhkəmə bu baxımdan əlavə müraciət tələbini qanunun məzmununa uyğun hesab etməyib.
