YANVAR 1990
23:50
Zamanın dayandığı gecə. 147 şəhid. Bir millətin oyanışı.
26,000 Sovet əsgəri
Bakı 26,000 Sovet əsgəri ilə mühasirəyə alınıb. Şəhərə girişlər vətəndaşlar tərəfindən barrikadalarla bağlanıb. Fövqəladə vəziyyət haqqında heç kim xəbərdar edilməyib.
İnformasiya blokadası
KQB "Alfa" xüsusi qüvvələri Azərbaycan televiziyasının enerji blokununu partladır. TV və radio yayımı kəsilir. Məqsəd: əhalinin fövqəladə vəziyyət haqqında məlumat almasının qarşısını almaq.
Binə-Qala istiqaməti
Sovet qoşunları Binə-Qala yolu ilə şəhərə doğru hərəkətə başlayır. İlk qurbanlar bu istiqamətdə verilir. Vətəndaşlar "Komsomol" dairəsində barrikada qurur.
Təcili yardıma atəş
Sovet qüvvələri "Komsomol" dairəsindəki mülki barrikadanı yarır. Təcili yardım maşınlarına atəş açılır. Yaralılara kömək etməyə çalışan həkim Aleksandr Marxevka öldürülür.
Beş istiqamətdən hücum
26,000 Sovet əsgəri beş istiqamətdən Bakıya daxil olmağa başlayır. Əməliyyatın kod adı: "Zərbə" (Udar). SSRİ Müdafiə naziri Dmitri Yazov və Daxili İşlər naziri Vadim Bakatin Bakıdadırlar.
20 şəhid
Tanklar və zirehli maşınlar Salyan kazarmasından çıxır. Girişi bağlayan silahsız vətəndaşları keçmək üçün qoşunlar divarı sökür. Kazarma girişində ~20 mülki şəxs öldürülür.
Fövqəladə vəziyyət
Fövqəladə vəziyyət rəsmi olaraq qüvvəyə minir (Qorbaçov tərəfindən yanvarın 19-da imzalanıb, lakin əhalidən gizli saxlanılıb). Gecə yarısına qədər 82 mülki şəxs öldürülüb.
Üç istiqamətə bölünmə
"Qurd qapısı" istiqamətindən qoşunlar hərəkətə başlayır. Badamdar yolu kəsilir. Qüvvələr üç istiqamətə bölünür: Elmlər Akademiyası metrosu, keçmiş "Sovetski" küçəsi, Ali Sovet binası.
Dama atəş
Sovet qoşunları Milli Müdafiə Şurasının qərargahına çatır. Binanın damına çıxan vətəndaşlara atəş açılır — ölü və yaralılar var.
Gecə boyu tanklar və piyada qoşunlar Bakıda faciə törədir. Böyük-kiçik demədən atəş açılır: yaşayış binalarına, sərnişin avtobuslarına, təcili yardım maşınlarına. Tanklar içindəki insanlarla birlikdə avtomobilləri əzir. Xəstəxanalarda elektrik kəsilir.
Mirzə Xəzər
Fövqəladə vəziyyət ilk dəfə elan edilir: Azad Avropa Radiosu / Azadlıq Radiosu (jurnalist Mirzə Xəzər) və vertolyotlardan atılan vərəqələr vasitəsilə. Bu vaxta qədər onlarla insan artıq ölüb.
100 ölü
Fövqəladə vəziyyət nəhayət Azərbaycan respublika radiosunda elan edilir. Bu vaxta qədər ~100 nəfər artıq öldürülüb.
13 yaş
Azərbaycanlı ata (Fərman) və ukraynalı ananın (Qalina) ailəsində doğulub. 132-134 saylı məktəbdə oxuyub. İstedadlı pianoçu və rəssam olub. O gecə atasının sarı avtobusunu təhlükəsiz yerə aparmasına kömək etmək üçün onunla getməkdə israr edib. Ən gözəl paltarını geyinib. Atasını huşsuz halda döyüblər. 13 yaşlı Larisanın ürəyinə 7,62 mm-lik güllə dəyib və o hadisə yerində ölüb.
On üç yaşlı körpə qız, / Yazıq anan necə dözsün / Bu dərdə, bu qəmə? / Qəbrinin başında kuklan yatır... / Bu gün sən kuklana layla deməli olduğun gün, / Kuklan sənə layla deyir.
19 yanvar axşamı İlham Fərizəni təhlükəsizliyi üçün anasının evinə aparır. Qardaşı oğlunu öpür, etirazçılara qoşulmaq üçün küçələrə çıxır. O gecə İlham "Şamaxinka" ərazisində Sovet əsgərləri tərəfindən öldürülür. 20 yanvar səhəri İlhamın ölümünü eşidən hamilə Fərizə (2 aylıq uşaq gözləyirdi) dağılır. Tibbi yardım almasına baxmayaraq, əri olmadan yaşaya bilməyib intihar edir.
"20 Yanvar Azərbaycan xalqının tarixində sadəcə ağrı və acı ilə xatırlanacaq gün deyil. 20 Yanvar Azərbaycan xalqının şan və şərəf günüdür."
147 şəhidin əziz xatirəsi